Al een paar jaar lijdt Gemma, die op de administratie van een ziekenhuis werkt, in stilte aan clusterhoofdpijn. Zo af en toe, wanneer de hoofdpijn zich ontpopt tot migraine, blijft ze een paar dagen thuis. Maar meestal gaat ze naar het ziekenhuis en probeert zo goed en kwaad als ze kan de dag door te komen. 'Soms ga ik tussen de middag nog extra pijnstillers halen', zegt ze. Ze zet alles op alles om niet te verzuimen. In de loop der jaren zijn haar pijnklachten toegenomen. Ze heeft ook last van pijn in haar nek en arm.
Woody Allen zei ooit dat 80% van succes in het leven domweg te maken heeft met het feit dat je bent op komen dagen. Maar steeds meer onderzoek laat zien dat deze voorstelling van zaken wat aan de optimistische kant is. Presenteïsme - het probleem van werknemers die wel aan het werk zijn, maar vanwege ziekte niet volledig functioneren - kan de individuele capaciteit met eenderde of meer verminderen. In Amerika is het volgens onderzoekers een kostbaarder probleem dan het verzuim wegens ziekte.
Nu zou het kunnen zijn dat dit probleem in Amerika vaker voorkomt dan in Nederland, omdat men daar bijvoorbeeld banger is om ontslagen te worden. Maar ook in Nederland komt het voor. Sommige van mijn cliënten werken door met ernstige hoofdpijnklachten, hooikoorts, maag-darmklachten, depressie, burnout en zijn dan minder productief. Sommigen werken door totdat ze nauwelijks meer kunnen en zijn dan soms zo slecht eraan toe dat het jaren duurt voordat ze het werk kunnen hervatten.
Twee artikelen in de Journal of the American Medical Association van het afgelopen jaar becijferen het productiviteitsverlies door depressie, artritis, en lage rugpijn. De onderzoekers concluderen dat de kosten van het productiviteitsverlies van mensen die depressief aan het werk zijn drie keer zo hoog zijn als de kosten die veroorzaakt worden door ziekteverzuim door depressie.
Presenteïsme heeft niets met te maken met doen alsof je werkt, zoals bijvoorbeeld de Franse Corinne Maier in Bonjour Paresse aanraadt (voor een bespreking zie de Volkskrant 5-11-2004). Zij geeft bijvoorbeeld als tip dat je op je werk op het toilet lekker de krant moet gaan lezen). Het gaat bij presenteïsme echt om klachten die maken dat je je werk minder goed doet en meer fouten maakt in je werk. Daar voel je je meestal wanhopig over, want je wilt je werk graag goed doen en je bent hartstikke gemotiveerd.
Presenteïsme is niet alleen een Amerikaans probleem. Het komt nu al in Nederland voor en het zou kunnen toenemen door de afname van de sociale zekerheid en de toename van ontslagdreiging. Mensen blijven dan uit angst liever ziek aan het werk.
Wat zouden bedrijven kunnen doen om presenteïsme te bestrijden? Een van de mogelijkheden is dat ze zich gaan richten op de gezonde medewerker. Sommige bedrijven doen dit al door gratis antigriepprikken ter beschikking te stellen. Sommige hebben bedrijfsfitness. Een enkeling biedt een Stoppen met Roken training. Het zijn kleine stappen op weg naar een nieuwe tak van sport op de werkvloer: gezondheidsmanagement voor medewerkers. Dan gaat het over meer dan Arbobeleid en behandeling van arbeidsgerelateerde ziekten. Het gaat om het verhogen van het welzijn en het geluk van de medewerker.
Een belemmering voor dit soort investeringen in werknemers is de gedachte dat de medewerkers profiteren van het geld dat het bedrijf in hun gezondheid steekt. De directeur of de manager is bang dat het het bedrijf alleen maar geld kost. Niets is echter minder waar. Investeringen in de gezondheid van je personeel verhoogt de productiviteit en versterkt de concurrentie positie. Meer dan twee eeuwen geleden zei Adam Smith al in de Wealth of Nations dat medewerkers die vaak ziek zijn minder productief zijn dan medewerkers die zich gezond voelen en lekker in hun vel steken. Hoogste tijd dus voor Nederlandse ondernemers om zich in presenteïsme te verdiepen en er wat aan te gaan doen. Als bonus zullen er wellicht ook minder medewerkers op het werk lijden aan het maandagmorgengevoel of al hun creativiteit richten op hoe je luier op je werk kunt zijn.

(Bron: Paul Hemp: Presenteeism: At work - But Out of It, Harvard Business Review, oktober 2004).