Het ziektebeeld alexithymie

'Ik ben in behandeling voor burnout, maar psychisch is er eigenlijk niets te vinden. Mijn therapeut zegt dat het vooral een fysiek probleem is en stuurt me door naar een haptotherapeut. Ik ken je boek, Omgaan met burnout, en weet hoe de stresshormonen je lichaam beïnvloeden. Toch snap ik eigenlijk niet waarom het bij mij niet verbetert. Ik doe de goede dingen, ga op tijd naar bed, werk niet te lang door, eet goed, sport. Eigenlijk is er niets aan de hand. Maar toch ervaar ik vermoeidheid, transpireer ik overmatig en kan ik me niet ontspannen. Ik kom niet tot rust. Kan ik hiervoor behandeld worden?'
Ik ontmoet Wouter op een managementcongres. Een representatieve veertiger, geslaagd, goed in het pak, bekleder van een hoge functie in het bedrijfsleven.
Wat me opvalt is de intense blik in zijn ogen, supergespitst op m'n antwoord natuurlijk, maar het bevestigt ook zijn klacht dat hij niet meer kan ontspannen. Het adrenalineniveau zit op een hogere uitgangswaarde dan voorheen, waardoor hij niet meer tot rust komt en ook 's nachts zijn hart te snel voelt kloppen. Hoe hij zich ook probeert te ontspannen, het lukt niet, hij blijft klaarwakker.
Wouter doet me denken aan een andere manager die ik in behandeling heb, Fred, die zich ook heeft gemeld vanwege overmatige transpiratie, onvermogen om zich te ontspannen en vermoeidheid. Het opvallende verschil is dat Fred wel een duidelijk verband ziet tussen zijn gedachten, gevoel en lichamelijke reactie. Fred is erg goed in zijn werk, kan goed organiseren en functioneert, ondanks een MBO-opleiding, op HBO/academisch niveau. De meeste managers van zijn niveau hebben een academische achtergrond. Bij trainingen en overleggen zegt hij vaak tegen zichzelf dat hij er waarschijnlijk niets van zal bakken, een sukkel is vergeleken met de anderen en waarschijnlijk door de mand zal vallen. Zodra een dergelijke zelfondermijnende gedachte er is, gutst het zweet in straaltjes over zijn gezicht. De gedachte is duidelijk: ik deug niet en dat zal zodirect in deze workshop of vergadering blijken. En dat is vreselijk. Zijn gevoel van angst, zijn fysieke reactie kun je zien en ruiken.
Wat uit dit voorbeeld blijkt is dat lichaam en geest één zijn, een gevoel is even lichamelijk als een stomp in je maag. Bij stress kun je je altijd afvragen: waar voel ik dit in mijn lichaam? Waar voel ik de angst, de boosheid of verdriet?
Wouter is zich vooral bewust van zijn lijf en kan zijn gevoelens niet benoemen. Hij lijdt aan het ziektebeeld Alexithymie, wat betekent: het moeilijk kunnen beschrijven of herkennen van eigen gevoelens. De tweede betekenis is dat je een arm fantasieleven hebt.
Wat kan helpen? Wellicht haptonomie, en andere lichaamsgerichte benaderingen, bijvoorbeeld Pessotherapie. Wat ook helpt, en met die richting hebben psychotherapeuten ervaring, is Eye Movement Desensitisation and Reprocessing. Als therapeut vraag je dan niet om het gevoel te benoemen, je hoeft je als cliënt je er alleen maar op te concentreren, terwijl je met je ogen de handbewegingen van de therapeut volgt. Het verhaal komt dan vanzelf.