Stress meten, hoe doe je dat?

Burnout is een doe-het-zelf diagnose, zo blijkt uit de wekelijkse poll van de burnin-website. Op de vraag 'wie heeft bij u de burnout vastgesteld?' antwoordde 43% van de 1078 respondenten dat zij zelf de diagnose stelden. Verrassend vond ik hoe weing de diagnose door de bedrijfsarts werd gesteld; in 9% van de gevallen. Dan deed de huisarts het beter, verantwoordelijk voor eenvijfde van de diagnoses.
Ik vermoed dat mensen bij zichzelf de diagnose stellen op basis van vragenlijsten, zoals de door mij vertaalde en gebruikte vragenlijst 'Ben ik burnout'. Op zich is er niets mis met een dergelijke vragenlijst: als je boven de vijftig punten scoort is dat bijvoorbeeld reden om na te gaan hoe je er fysiek en mentaal voorstaat en of je nog wel voldoende herstelt van de inspanning van je werk. Kortom, een score van boven de vijftig is reden om aan te nemen dat je niet goed voor jezelf zorgt. Maar voor het zorgvuldig vaststellen van de diagnose burnout is meer nodig. Je moet bijvoorbeeld andere diagnoses zoals depressie en post traumatische stress stoornis uitsluiten. Je moet ook nagaan of de burnout samenhangt met een ziekte, al dan niet chronisch. Daarnaast is het van belang een onderscheid te maken tussen type 1 en type 2 burnout. Bij type 1 is er sprake van een verhoogd cortisolprofiel en gaat het herstel sneller dan bij type 2, waarbij er sprake is van zodanige uitputting dat het lichaam nauwelijks meer te mobiliseren is en het cortisolprofiel juist verlaagd is. De vaststelling van type 1 en type 2 is van belang voor de behandeling: bij type 1 schrijf je bijvoorbeeld fitness voor, bij type 2 ga je ontspanning en concentratie stimuleren via yoga, ontspanningsoefeningen, Tai Chi en meditatie.

Slopend werk is topsport
Het lichaam maakt geen onderscheid tussen fysieke stress of psychische. Bij beide soorten belasting worden dezelfde stresshormonen gemobiliseerd en gebeurt er iets met de neurohormonale balans. Je kunt dus ook overbelasting op het spoor komen via fysieke metingen. Recent kreeg ik een mailtje van Henk Kraaijenhof,trainer van topsporters, over het meten van stress en burnout:
'In samenwerking met inspanningsfysioloog Henk-Jan Zwolle (h.j.zwolle@imotion.nl, tel: 020-3010757) heb ik nu een apparaat dat weliswaar oorspronkelijk bedoeld was om de "vorm" van sporters te meten en overtraining te voorkomen, maar tevens bijzonder bruikbaar lijkt te zijn om te mate van stress en burnout in cijfers vast te leggen en regelmatig de vooruitgang te controleren. Dit gebeurt in korte tijd, totaal 15 minuten, passief, dus geen inspanning vereist en non-invasief, dus geen bloed prikken e.d. Bovendien zijn de resultaten onmiddellijk gereed en zijn gemakkelijk te interpreteren dank zij het expertsysteem. Henk-Jan Zwolle verricht
metingen voor ARBO diensten, voor bijvoorbeeld vuilnismannen,
brandweermannen en day-care centers. Voor het eerst wordt stress
meetbaar en zichtbaar en valt bijvoorbeeld het verloop van revalidatie en
herstel na burn-out te zien op basis van goed wetenschappelijk
onderzoek. Op die manier is ook het effect van bepaalde interventies
goed te meten.
Als U interesse heeft laat U het mij dan weten per bovenstaande email, wellicht kunnen we eens een afspraak maken,
Henk Kraaijenhof (henkra@xs4all.nl)

PS. Mijn website is: www.nemes.nl en het apparaat heet Omegawave.'

Omegawave
Op naar de omegawave. Ik fiets naar tennispark Amstelpark, achter de Bosbaan in Amsterdam, waar Henk Kraaijenhof samen met Henk-Jan Zwolle kantoor houdt. De omegawave is een makkelijke test, je hoeft alleen maar zeven minuten te op een onderzoekstafel te liggen met electroden op je handen en voorhoofd, dan twee sit-ups te doen en daarna weer zeven minuten uit te rusten. Via de computer krijg je de uitslagen.
De omegawave test meet de hersengolven en geeft uitslag over het centrale zenuwstelsel, de hart-longfunctie, het ontgiftingssysteem (o.a. lever en nieren), en het neurohormonale systeem (hypothalamus, hypofyse en bijnierschors).
Henk Kraaijenhof is enigszins teleurgesteld over de uitslagen. Weinig bijzonders, alles normaal, al ben ik niet helemaal goed voorbereid op een maximale topprestatie. Dat wist ik ook wel, ik fitness iets te weinig. Wel grappig, dat het apparaat feilloos m'n zwakke plek weet aan te wijzen. Trots ben ik wel op een uitslag: ik heb een hoog aerobisch potentieel. 'Kan je mooi meedoen aan de Olympische sprintkampioenschappen voor bejaarden in 2006' grapt een collega.

Conclusie
Het is de moeite waard nader onderzoek te doen naar dit apparaat dat oorspronkelijk voor Russische astronauten is ontwikkeld en bij sporters nagaat of ze conditie opbouwen of bezig zijn af te branden. In de organisatie waar ik werkzaam ben, Prometheus, zullen we de komende tijd bij sommige van onze cliënten de omegawave laten afnemen om te onderzoeken aan welk type burnout ze leiden en hoe het staat met hun herstel. Ook bij cliënten die leiden aan whiplash, RSI en chronische vermoeidheid kan de omegawave van pas komen om het herstel te meten. Ik houd u op de hoogte!