Waarom burnout geen depressie is

Het blijft een hardnekkig vooroordeel: burnout bestaat niet ofwel je zou het beter als een depressie kunnen zien. Dit zei psychiater Bram Bakker in een interview in Carp. De media sprongen hier gretig op in. Bram Bakker kwam in Goedemorgen Nederland en terwijl hij in zijn auto reed, werd hij door radio 538 geïnterviewd. Zelf nam ik kennis van zijn uitspraken bij het ontbijt: 'Het is of onzin of een depressie. Vraag honderd euro per consult, laat de mensen dat zelf betalen en je zult zien dat de behoefte aan een kletspraatje snel afneemt.' (Volkskrant van donderdag 13 mei). Ik herinnerde me dat er een journalist op mijn voicemail stond, voor 1opdeMiddag en belde. Het ging om een studiogesprek met Bram Bakker en mevrouw Bruggeman, die aan burnout lijdt. Dat ik ervoor naar Hilversum zou moeten, een cliënt ervoor zou moeten verzetten, m'n inkomsten zou moeten derven (de honderd euro voor een kletspraatje), dat hinderde me niet, ik had het er graag voor over om een tegengeluid te kunnen geven. De redacteur van het programma verzocht me wel te herhalen wat ik hem via de telefoon al zei: het is een misser van jewelste, wat Bakker beweert, puur traditioneel medisch denken. Een stap terug. Heel jammer voor al die vooruitgang die we boeken op dit terrein. Instroom WAO neemt af, mensen keren terug naar het werk. Door dit soort uitspraken zet je mensen in de kou, je omgeving, familie, collega's en leidinggevende denken dat je een aansteller bent.

Bakker is niet de enige met deze opvatting, ook de psychiater Koerselman, de verzekeringsarts Simon Knepper hebben in het verleden hetzelfde gezegd. Niets nieuws onder de zon, maar de media vinden het altijd bijzonder leuk als dit weer eens verwoord wordt. Een van hen vond zelfs dat psychiatrische patiënten leugenaars waren. Dit soort uitspraken sluit goed aan bij de dingen die je op verjaardagen ook al tegen elkaar zegt: hij komt niet op z'n werk, vanwege klachten, maar ik zag hem wel lopen bij de Gamma!

Burnout is niet hetzelfde als depressie of onzin. Ook al lijken de klachten van burnout en depressie op elkaar, burnout is primair een arbeidsprobleem en depressie niet. Een werknemer kan de belasting in het werk niet aan, loopt vast, ziet geen perspectief meer, reageert met psychische klachten en stort in. Natuurlijk ontstaan er vrijwel altijd ook privéproblemen en staat het gezin of de relatie onder druk. Maar privéproblemen of persoonlijke eigenschappen zijn lang niet altijd de oorzaak van vastlopen in het werk.
Wat nog belangrijker is, is dat burnout goed verholpen kan worden als de werkgever vroeg bij de behandeling betrokken wordt. Want waar gaat het meestal mis? Bij de reïntegratie. De werknemer komt terug, raakt overbelast en knapt opnieuw af. Mevrouw Bruggeman vertelde hierover in de uitzending van 1opdeMiddag.

Werknemers én werkgevers zijn niet gebaat bij het etiketteren van een arbeidsprobleem als depressie. Je individualiseert het probleem en voor de werkgever is het maar afwachten totdat de patiënt opknapt. Beiden zijn ook niet gebaat bij een diagnose burnout die als doemdiagnose wordt opgevat. In feite vond de heer Bakker het onterecht dat er 300.000 mensen vanwege psychische klachten als burnout in de WAO zaten. Daar heeft hij helemaal gelijk in, dat had ook nooit mogen gebeuren. Gelukkig neemt het aantal af.

Maar wat gebeurt er als je burnout als onzin afdoet? Na het radiopraatje keerde ik terug naar m'n werk, voor een intervisie met m'n collega's. Een collega vroeg zich af wat voor een advies ze moest geven aan een vrouw die ondanks volledig vitale uitputting als gevolg van burnout doorwerkte. Ze functioneerde, doordat ze op de automatisch piloot overschakelde en gevoelloos het werk afhandelde. Haar leidinggevende maakte zich zorgen om haar en had haar daarom doorverwezen. Niet voor burnoutbehandeling, maar loopbaangesprekken. De loopbaanadviseur zag dat er meer aan de hand was en verwees door naar een consultant die gespecialiseerd was in psychische klachten op het werk.
De consultant had een paar gesprekken met haar, maar de cliënt wilde er niet aan dat ze iets moest veranderen in het werk. Onzin allemaal, met haar was niets aan de hand. De enige klacht die ze had, was dat ze altijd moe was, wat ze ook deed, of ze nu uitrustte of niet. Zij werd fysiek getest (o.a. op hartritme variabiliteit) en uit de resultaten bleek dat ze zich niet meer aanpaste aan spanning of ontspanning. Haar lijf reageerde vlak, wat er ook gebeurde. Haar energie was niet meer te mobiliseren, ze functioneerde op basis van haar wil. Als er niets zou gebeuren, zou haar levensverwachting zeer beperkt kunnen zijn, was de waarschuwing.
Mijn collega vroeg zich af: moeten we haar adviseren helemaal te stoppen met werk, gezien het risico wat ze loopt? Nee, was het advies, helemaal stoppen zou een te grote ontregeling kunnen betekenen, wel langzaam minderen met het werk en haar helpen te accepteren dat ze burnout is en dat ze moet werken aan haar herstel.
Burnout onzin? Liever dood door overwerk? Bakker zal dit zeker niet willen, gezien ook het werk wat hij verricht voor depressieve patiënten, maar met zijn uitspraken werkt hij wel in de hand dat mensen signalen liever blijven negeren dan ze onder ogen te zien en maatregelen te nemen.