EO propageert doemdenken over burnout

'Een burnout die bijna fataal afliep', zo luidde de aankondiging van het programma met de titel 'Burnout', dat de EO maandag 8 september uitzond. De kijker kreeg het relaas te zien van predikant Adrian Verbree, die in 1996 instortte en volgens eigen zeggen vijf jaar lang een psychisch wrak was. Hij liep regelmatig met gedachten aan zelfmoord rond, had psychotische ervaringen en stemmingsstoornissen. Erg genoeg, maar het zijn verschijnselen die niet bij burnout horen. Met zo'n programma schetst de EO een doemscenario van burnout, waarvan je op zijn minst kunt zeggen dat het volstrekt niet representatief is. En dat is erg: niet alleen krijgt het publiek een verkeerd beeld van burnout, het helpt mensen die werkelijk aan burnout lijden van de wal in de sloot; ze krijgen het idee dat je niet of nauwelijks van het ziektebeeld af kunt komen en dat het ook nog eens tot zelfmoord gedachten zou kunnen lijden. Volstrekt schadelijke desinformatie dus.

Verbree zegt dat het was alsof in een klap met een hand de stekkers uit zijn nek werden getrokken. Hij was in gesprek met een paar ouderlingen van de kerkeraad. Een stressvol onderwerp stond op de agenda: verhoging van zijn tractement (salaris van een predikant). Hij raakte de draad kwijt, de geluiden kwamen van ver. Een toestand van vervreemding, aangrijpend in beeld gebracht. Kort daarop gebeurde het nog een keer in de Gamma, terwijl hij op zoek was naar een spankabelset. Alles vloeide in elkaar over, alweer vervreemding. Een andere keer zag hij tijdens het lopen in een bos ieder blaadje van een beukenboom, het leken er wel een miljoen. Het was een afschuwelijke ervaring. Hij zegt: 'Het was alsof een horde maden door je ogen in je hersens probeert te komen'. De documentairemaker Bert Vos concludeert aan het einde van de film dat Verbree waarschijnlijk nooit meer de oude wordt.

Wat kan je op basis van de documentaire stellen dat er aan de hand is? Wat pleit er voor burnout, wat tegen? Een aantal zaken zal iedereen die burnout is geweest of er kennis van heeft herkennen. De werkweken van 70 uur, groot plichtsgevoel, schuldgevoel als je merkt dat er niet zoveel werk meer uit handen komt, verkrampt omgaan met je vrije tijd, overgevoelig voor licht en geluid, vervreemd voelen van je omgeving, je karakter weg, je persoonlijkheid verdwenen. Dat het proces al jaren gaande is en dat je steeds maar denkt dat je straks wel meer vrije tijd zult hebben en dat dan de moeheid wel over zal gaan, is ook zeer typerend voor burnout. Daar komt nog bij dat predikanten als groep gevoelig zijn voor burnout.

Vanwaar dan mijn bedenkingen tegen deze diagnose en het idee dat de EO foute informatie verstrekt? Dat heeft onder andere te maken met de dramatische toonzetting van de documentaire en de slachtofferrol van Verbree. De beelden van de suicidale dominee, die maar hoopt dat op de onbewaakte overgang de bellen niet zullen gaan zodat de 'blauwwitte rups' hem zal grijpen, zijn sensationeel. Ze maken een onvergetelijke indruk, waarschijnlijk ook op zijn vijf kinderen. De dag was voor Verbree zwarter dan de nacht en hij hoopte dat een hartinfarct of een hersenbloeding een einde aan zijn leven zou maken. De suicidaliteit en de verstoorde stemming horen niet bij burnout, maar zijn kenmerkend voor een depressie. Ook het feit dat de medicijnen, voorgeschreven door een psychiater, hem hielpen, wijzen op een depressie. Daarnaast wijst de woede die hij tegen zichzelf richt op een narcistische krenking, die ook bij een depressie vaak voorkomt.

Burnout is geen ziekte die vijf jaar duurt, die mensen zo wanhopig maakt dat ze zichzelf van kant willen maken en die mensen blijvend beschadigt. 90 tot 95% van de mensen die aan burnout lijden, herstelt met deskundige begeleiding binnen een half jaar. De groep die langer over het herstel doet, lijdt vaak aan een depressie. De verstoorde stemming staat voorop, niet de uitputting. Natuurlijk, ook depressieve mensen zijn moe, net zoals mensen met een burnout somber worden doordat ze vermoeid zijn.
Mensen die naar de documentaire 'Burnout' kijken kunnen zich herkennen en de doemgedachte hebben dat het bij hen ook heel lang gaat duren, als ze er al vanaf komen. De maker van de documentaire, Bert Vos, zei me: 'dat is het probleem van de kijker, die kan eruit pikken, wat hij wil.'

Overigens heeft Bert Vos wel gepraat met de behandelaars van Adrian Verbree en gevraagd of ze hun diagnose voor de camera wilden toelichten. Dat wilden ze niet, vanwege hun beroepsgeheim. Dat is erg jammer, want daardoor ontbreekt reflectie op de diagnose. In dit mediatijdperk past een dergelijke terughoudendheid niet meer. Nog een pluspunt voor de EO is dat ze met de nazorg de kijkers (vooral de vrouwen van burnoutpatienten belden) een goede service bieden. Maar het geeft toch een wrange nasmaak: eerst heel bang maken en dan praten over wat het geloof vermag als hulp in droeve tijden.