Gaar als boter

Ik keer terug van vakantie. Voor me in de trein van Brussel naar Amsterdam zit een grote, sterke, jonge man. Hij zal een jaar of vijfentwintig zijn. Hij pakt zijn mobiele telefoon en toetst een nummer in; het is alsof ik niet ben weggeweest: ik hoor een lang klaagverhaal over vermoeidheid, opkomende RSI, en burnoutverschijnselen. 'Ik ben zo gaar als boter,' zegt Neerlands hoop op de bank voor mij. Het verhaal komt me al te bekend voor. Wat is er met ons aan de hand? Verandert Nederland langzamerhand in een arbeidershel, of is het in de mode om over jezelf te klagen?

Bij het doornemen van de kranten lijkt het met onze arbeidsomstandigheden wel mee te vallen. De werkdruk is voor het derde achtereenvolgende jaar afgenomen, meldt het CBS. Werknemers vinden wel dat ze in hoog tempo moeten werken, maar ze lijden daar minder onder dan in voorgaande jaren. Ook vinden meer mensen dat ze zich goed kunnen ontplooien in hun werk en dat de kansen op promotie zijn toegenomen.

In de International Herald Tribune had ik al gelezen dat Europeanen veel minder werken dan Amerikanen. De Duitsers werken het minst, zo stelde het bericht: 1577 uur per jaar, dan komen de Fransen met 1605 uur en de Engelsen met 1663 uur. Dat is niks vergeleken bij de Amerikanen die ruim 1900 uur per jaar werken. Nederland komt in dit onderzoek niet voor. Cijfers van het CBS laten zien dat wij ruim onder het aantal uren van hekkensluiter Duitsland zitten met 1352 gewerkte uren in 2000. Cijfers van het eerste kwartaal van 2003 duiden zelf op een lichte teruggang.

Waarom dan nog geklaagd? Zijn wij eigenlijk wel tevreden, maar durven we dat niet hardop te zeggen? Nog niet zo lang geleden kwam je goed voor de dag als je zei dat je het erg druk had. Druk, druk, druk wilde zeggen dat je onmisbaar was. Met alle aandacht voor burnout werkt dat niet meer. Wie nu met een vrolijk gezicht beweert het druk te hebben, lijkt met open ogen in de burnout valkuil te lopen. Zo naïef willen we niet overkomen, en dus zeggen we maar alvast dat we al die verschijnselen van burnout al bij onszelf herkennen en een rsi'tje voelen opkomen. De boodschap is dan duidelijk: ik heb het druk, maar ben me bewust dat ik goed voor mezelf moet blijven zorgen. En misschien ook wel: doe geen beroep op mij, want wat ik nodig heb is rust.

Objectief gezien lijkt er weinig reden tot klagen. Dat is een prettig vooruitzicht na de vakantie: werken is weer leuk.

Deze column verschijnt in het augustus/septembernummer van Rendemens