Werkneemsters in gewetensnood.

Wat doe je als je door bezuinigingen het gevoel krijgt je werk niet naar behoren uit te kunnen voeren? De verhalen zijn bekend: hulpverleners die hun patiënten verwaarlozen, agenten die te weinig boeven vangen en ambtenaren die de uitvoering van wetten niet genoeg controleren - domweg omdat daar geen geld voor is. Het brengt menig professional in gewetensnood. Ik kwam zelf onlangs drie voorbeelden tegen.
Een therapeute moet iedere maand tijdens 'ontslagdag' aangeven welke tien cliënten er het minst slecht aan toe zijn. Met hen moet ze stoppen - er is geen geld meer voor. De therapeute houdt zich aan de nieuwe richtlijn, maar voelt zich daar ellendig onder. Ze heeft het gevoel mensen die nog net een zetje nodig hebben een trap te geven en in de steek te laten.
Een bedrijfsarts vindt dat haar opdrachtgever niet serieus naar vervangend werk zoekt voor werknemers die na een langdurige ziekte moeten reïntegreren. De opdrachtgever verwijt de bedrijfsarts te 'werknemersvriendelijk' te zijn. Dat is niet meer van deze tijd. Aan haar de keus: aanpassen of opstappen.
Het derde voorbeeld komt van een adviseur in de gezondheidszorg. In het kader van een arboconvenant doet zij onderzoek naar agressie op scholen. Die gegevens zijn vertrouwelijk en wil zij dan ook onder geen beding aan derden rapporteren. Haar projectleider denkt daar anders over. 'Als we dit niet aan het ministerie doorgeven, dan komt er ook geen geld voor een vervolgproject.' Wat te doen? Rapporteren of niet?
Dit zijn lastige keuzes. En het wordt helemaal lastig als je niet tot een besluit komt: je blijft piekeren en maakt je kwaad. Maar je kunt geen kant op, omdat je begrijpt dat er bezuinigd moet worden. Als zo'n situatie lang duurt, eindigt die niet zelden in ziekte of ontslag.
En wie valt er dan wat te verwijten?
Ik merk dat het helpt mensen te wijzen op wat Simone de Beauvoir in De tweede sekse schreef: je bent nooit gedwongen tot je rol. In je werk ben je vrij je eigen keuzes te maken. Je kunt ervoor kiezen je aan te passen, je te verzetten, de regels te overtreden, creatieve oplossingen of een nieuwe baan te zoeken. Dat al die keuzes minder prettige consequenties hebben zul je op de koop toe moeten nemen.
Maar dat wil niet zeggen dat een werkgever niets te verwijten valt. Hoe nodig bezuinigingen ook zijn, er blijft altijd de keuzevrijheid te bepalen op welke manier je ze wilt uitvoeren. En juist daar laten werkgevers het vaak afweten. Zelden wordt de morele kant van bezuinigingsoperaties ter discussie gesteld. Zelden wordt overlegd met de werkvloer. En juist daar valt veel te leren en begrip te winnen…

carien@carienkarsten.nl
Carien Karsten is juriste en psychotherapeute
Opzij, mei 2004