Twee jaar geleden zag ik Sander voor het eerst (Column 'Zie je baas als een slang' 16-07-2001, ). Sander vatte toen zijn eigen gedrag samen in de woorden: 'grote bek en bot gedrag'. Dat had hij altijd al zo gehad, en hij betwijfelde of dat ooit kon veranderen. Hij kwam erdoor in de problemen, het ministerie waar hij werkte schoof hem als een hete aardappel van de ene afdeling naar de andere en had hem uiteindelijk voor outplacement aangemeld. Men wilde van hem af. De outplacementadviseur had hem naar mij doorgeschoven, want het botte gedrag zou hem ook in een nieuwe baan in problemen brengen. Ik had een hard hoofd in de behandeling, zag Sander als een stukje vuurwerk dat op het randje van ontploffen stond. Nu twee jaar later zat aan tafel een hele andere Sander, rustig, beheerst, tevreden met z'n werk. Wat kwam hij doen? Hij had mijn aanbod serieus genomen, om na eerst zelf aan de slag te gaan met de tips van de behandeling zich na een paar jaar opnieuw te melden voor een opfrissessie. Hij werkte nog steeds bij hetzelfde ministerie, z'n tijdelijke aanstelling was omgezet in een vaste en mensen waren tevreden over hem en zeiden dat ook tegen z'n leidinggevende. Hoe had hij dat voor elkaar gekregen? Iedere dag had hij zichzelf eraan herinnerd dat het hem er om ging mensen voor zich te winnen en ze een complimentje te geven. Die strategie had uitstekend gewerkt, maar…van binnen voelde hij zich er niet lekker bij. Hij vroeg zich af of hij niet nog wat verder kon komen, zodat hij niet alleen het rationeel denken kon toepassen, maar zich er ook nog prettig bij kon voelen. Een bekend probleem: je kunt rationeel denken goed toepassen, maar je voelt je toch nog gekwetst als de baas op de gang je zonder groeten voorbijloopt. Ook al zeg je tien keer tegen jezelf: 'hij kan in gedachten verzonken zijn, het is niet tegen mij gericht', het voelt anders. Het is natuurlijk een beetje een domper, als je als therapeut hoort dat het rationeel denken iemand na twee jaar nog geen beter gevoel geeft. Je bereidt je cliënt altijd wel voor op het feit dat het even kan duren voordat het anders aanvoelt, maar zolang…Standaardvoorbeeld is: als vanaf nu het rode stoplicht 'doorrijden' betekent, voelt het niet prettig erdoor heen te rijden. Het duurt een tijdje voordat een rood stoplicht hetzelfde voelt als wanneer het licht op groen springt. Flink oefenen met rationeel denken en dan komt het gevoel vanzelf wel. Niet dus. Is Sander misschien een perfectionist? Wat wil hij nog meer, hij doet het toch goed in z'n werk? Toch heeft hij wel een punt, wijst hij met z'n vraag erop hoe de behandeling nog beter kan. Ook al reageert hij anders, kijkt hij anders tegen andere mensen aan, toch is hij niet wezenlijk anders over zichzelf gaan denken. Hij groeide op als kind van een goedopgeleide vader (academicus) in een arbeiderswijk. Ze hadden de eerste auto van de straat, gingen voor het eerst naar de Middellandse Zee op vakantie, vader had altijd in de zomer zes weken vrij. Ze waren anders dan anderen, mochten ook niet spelen met kinderen uit de buurt. Dat besef van 'ik ben anders, stel meer voor dan een ander' is eigenlijk nog steeds aanwezig. Krenkend zijn de situaties waarin hij zich als minder behandeld voelt. Hij houdt zich in, gedraagt zich goed, maar het vreet aan hem, er blijft nog een gedachte onuitgedaagd: ik stel meer voor dan jij, ik ben anders. Vanuit zelfacceptatie met humor reageren op de ander, wordt de volgende stap voor Sander. Rustig tegen je baas die je voorbijloopt zeggen:' Hé, zie je me vandaag niet zitten?' Nu de botte kanten ervan af zijn, is het voor Sander van belang zich te trainen in sociaal vaardig gedrag, waar hij zich prettig bij voelt. Voor het uitbreiden van een dergelijk gedragsrepertoire hoef je niet eens in therapie, je kunt ook improvisatielessen toneel volgen of naar Jiskefet kijken. |