Column

Dokter als handlanger

Moe van het shoppen blazen dochter en ik even uit in de pub King's Head in de Londense wijk Earl's Court. Tijd voor een glaasje wijn met een broodje bacon en brie. De tassen met in grote letters SALES staan aan onze voeten en we zakken onderuit in de kussens van een leren bank met de Sunday Times van 29 december. De horecaprijzen in Londen zijn zo hoog dat we de pub voor ons zelf hebben. Geen mede-koopjesjagers, we kunnen ongestoord de krant lezen.
De krantenkop 'Doctors offer holidays by sick note' trof me als een spons koud water boven mijn gezicht. Het kon niet waar zijn. Alweer een bericht over frauderende zieteverzuimers? Of hebben de Engelsen het zo moeilijk dat de dokters hen vakantie op recept aanbieden? Een nieuw soort burnoutbehandeling misschien?
Een undercover reporter van de Sunday Times bezocht tien huisartsen en vier van hen schreven een certificaat uit waarin stond dat hij ziek was. De reporter had duidelijk gemaakt dat hem lichamelijk niets mankeerde en hij geen recept nodig had.
Engeland beleefde afgelopen jaar een record ziekteverzuim: 33 m werkdagen ziekte, tegenover 18 m in 1995. Kosten: 13 biljoen pond. Een steekproef van het blad Management Today wees eerder uit dat eenderde van het ziekteverzuim niets met ziekte te maken had en werknemers het vaakst ziek waren met kerst en warme zomerdagen.
Onlangs beweerde in Nederland een directeur van een Arbodienst ook dat eenderde ziekteverzuim niets met ziekte te maken had.
De undercover verslaggever zei dat hij met kerstmis vrij wilde, omdat hij problemen had na een verhuizing. De werkgever wilde hem geen vrij geven en dat riep bij hem stress op. Maar hij was geenszins lichamelijk ziek, zo maakte hij de artsen duidelijk.
Vier dokters schreven een briefje waarin stond dat hij griep had, herstelde van een postvirale infectie of last had van een verkoudheid in combinatie met stress. Met dat briefje kon hij zich twee weken ziek melden. Een dokter ging zelfs zo ver de reporter aan te raden maandag op te bellen naar het werk en te zeggen dat hij een zere keel had, anders was de ziekmelding wel erg ongeloofwaardig. De dokters werden in het artikel met naam en toenaam genoemd. De society dokter uit Harleystreet vroeg 60 pond (ongeveer 90 euro) voor zijn spijbelbriefje en consult van twintig minuten, de andere dokters waren goedkoper. De 'aardigste' dokter, die ook het advies gaf op te bellen naar het werk, vroeg maar 9 pond.
Werkgever kunnen om zo'n briefje van de dokter niet heen. Als een werkgever druk uitoefent op een werknemer om ondanks zo'n briefje toch te komen werken, kan hij voor de rechter gedaagd worden voor het ongeoorloofd onder druk zetten.
De handelswijze van deze dokters doet denken aan wat Peter Bügel afgelopen zaterdag in zijn column in de Volkskrant schreef over de medicalisering van de maatschappij en de dokters die het daardoor veel te druk hebben.. Driekwart van de kwalen geneest vanzelf. De patiënt die denkt dat hij geneest door de interventie of geruststelling heeft het mis, maar de dokter heeft eigenlijk geen tijd om dat uit te leggen en accepteert vaak - weliswaar ten onrechte - de dank. Hij bekrachtigt daardoor zijn eigen drukte, want bij het volgende ongerief meldt de patiënt zich natuurlijk opnieuw.
Dat de dokter het druk heeft en eigenlijk geen tijd om naar de patiënt te luisteren, accepteert de patiënt.
Hoe komen we uit deze vicieuze cirkel die argwaan bij de buitenstaander opwekt en soms de dokter ontmaskert als handlanger van de patiënt?
In de eerste plaats is het natuurlijk van belang de medicalisering van het onbehagen te doorbreken. Je kunt als je je niet lekker voelt, moe bent, lusteloos bent en last hebt van slapeloosheid, keelpijn en een verkoudheid die niet overgaat, eerst naar de balans kijken tussen werk en privé en nagaan welke dingen in je leven en werk energie geven en of dat kan toenemen. Maak regelmatig die balans op en wacht niet tot je uitgeput bent.
In de tweede plaats is het van belang dat dokters zich goed scholen in vage klachten zoals stress en burnout en weten wanneer ze de klachten serieus moeten nemen en een korte periode rust moeten voorschrijven en wanneer er sprake is van een sluimerend arbeidsconflict dat om een andere oplossing vraagt, bijvoorbeeld het volgen van een assertiviteitstraining of leren onderhandelen.
In de derde plaats is intervisie van groot belang. Als ik bovenstaand onderzoekje lees van de Sunday Times weet ik niet of ik tot de vier van het briefje of de andere zes zou hebben behoord. Ik hoop natuurlijk het laatste, maar zeker weten doe ik het niet. Je bent en blijft kwetsbaar als hulpverlener, zeker als er vaak een beroep op je wordt gedaan. Soms wil je van het gezeur af zijn, soms denk je dat door mee te gaan met de cliënt een groter onheil, namelijk een machtsstrijd en langdurig ziekteverzuim wordt voorkomen. Soms adviseer je een cliënt wat je eigenlijk zelf graag zou willen. En altijd treed je een patiënt met respect tegemoet en neem je de klachten serieus. Intervisie kan helpen om bij je eigen overwegingen stil te staan en te ontdekken wat met jezelf te maken heeft en wat met de patiënt.
Tenslotte: zo'n undercover onderzoekje zou eigenlijk niet mogen en zou waarschijnlijk in Nederland door de rechter worden afgewezen. Je mag een ander niet uitlokken zich onrechtmatig te gedragen. Toch voelt zo'n waarschuwing in een Londense pub als nuttig. Niet te snel meegaan met de vraag, maar alert blijven en je eigen vragen blijven stellen.