Karoshi economie

Minister De Geus van Sociale Zaken wil de Arbeidstijdenwet versoepelen en een meerderheid van de Tweede Kamer is het daarmee eens. Dit betekent dat werknemers straks maximaal zestig uur per week mogen werken, minder recht krijgen op pauzes, geen recht hebben op rusttijd na nachtdiensten, er geen maximum komt op achtereenvolgende nachtdiensten en het verplichte halfuur pauze na 5,5 uur werken wordt terug gebracht tot een kwartier na zes uur werken.
Wat denkt De Geus hier mee te bereiken?
Minder irritatie bij de werkgevers, een besparing van 4 miljoen euro op administratie kosten, en een betere concurrentiepositie voor Nederland. (de Volkskrant, 16 april 2004)
Gaat dit werken?
Laten we eens kijken naar recent onderzoek over arbeidstijden.
Recent promotie-onderzoek van Sander van Eekelen (zie column 'Nooit meer vroeg op') laat zien dat nachtdiensten het stress-systeem ontregelen, we zijn daardoor vatbaarder voor stress, en dat kan op den duur leiden tot hart-en vaatziekten. Onderzoek uit 1998 onder 526 Japanse mannen toont aan dat de mannen die dagelijks zo'n 11 uur werken, 2,4 keer zoveel risico lopen op een hartinfarct dan mannen die tussen de 7 en 9 uur per dag werken (Scientific American Presents, zomernummer 1999). Volgens de opvattingen van Ursin over cognitieve activering (1980) leiden omgevingseisen tot stressreacties bij het individu en de constante psychofysiologische 'fine-tuning' die nodig is om je aan te passen aan de omgevingseisen tot neuro-endocriene ontregeling. Deze ontregeling is een van de oorzaken van burnout.
Onlangs werden de resultaten bekend gemaakt van een grote Maastrichtste Cohort studie naar hoeveel mensen ooit burnout hebben meegemaakt. Dat blijkt gemiddeld 16,4% (Gedrag & Gezondheid, februari 2004) te zijn. Nog opzienbarender is de gemiddelde duur van burnout: 2,5 jaar. In sommige sectoren ligt het burnoutrisico veel hoger. Een op de vier leraren en docenten loopt het risico ooit met burnout te maken te krijgen. Je kunt deze risico's niet terugbrengen tot individuele factoren. Want overal komen dezelfde oorzaken terug: werkdruk (teveel doen in te weinig tijd), gebrek aan regelruimte, gebruik aan sociale steun, te weinig erkenning, verlies aan status van het beroep, ontslagdreiging en onzekerheid over het eigen functioneren. De psychische arbeidsbelasting op het werk is medeverantwoordelijk voor overspannenheid, depressie en burnout (Schaufeli & Houtman, 2000).
De versoepeling van de arbeidstijdenwet lijkt een uiterst kortzichtige maatregel. Hoe tevreden zijn de werkgevers als het ziekteverzuim door burnout dramatisch toeneemt? Waar blijven dan de bezuinigingen op administratiekosten en hoe concurrerend zal Nederland dan nog zijn?
Het is verbazend dat in een tijd waarin de gevolgen van werkstress zo duidelijk zijn, zo eenzijdig vanuit een economisch perspectief wordt gedacht
Het zou goed zijn als het kabinet meer rekening houdt met de psychologische effecten van het beleid en niet alleen kortzichtig bedenkt dat harder werken de concurrentiepositie verbetert. Deze economische luchtfietserij gaat voorbij aan wat werken met mensen doet. De economie lijkt af te stevenen op karoshi, het Japanse woord voor dood door overwerk.