Nooit meer vroeg op

Zo'n twee keer in de week sta ik 's ochtends om zes uur op om vroeg de trein te halen naar Rotterdam. Met het aanbreken van de zomertijd voelt het tijdstip van opstaan wel erg vroeg. Voor mijn medepassagiers was het tijdstip kennelijk een aanslag op hun gezondheid, de trein zat op maandag vol ernstig hoestende mensen. De dag erna sloot ik me aan bij de hoestbrigade. Zou zo'n omslagmoment, zoals de invoering van zomertijd, je nu extra vatbaar maken voor griep en verkoudheid?
Je biologische klok heeft invloed op je waakzaamheid. Daar gaat tenminste de regering van uit door bijvoorbeeld bij het gijzeldrama in Beilen in de vorige eeuw de gijzelaars te overvallen in de vroege uren van de ochtend. Het vermoeden was dat je zo vroeg in de ochtend niet op je best bent. En dat heeft dan te maken met de biologische klok.

De biologische klok bevindt zich in de hersenen en brengt zelfstandig een ritme voort dat een groot aantal lichaamsfuncties regelt, zoals lichaamstemperatuur, activiteit van het hart en hormoonafgifte. Ook gedrag, zoals het slaap/waakritme staat onder invloed van de biologische klok.
De omgeving kan de biologische klok beïnvloeden. Op basis van de biologische klok wordt bijvoorbeeld 's nachts het hormoon melatonine afgescheiden. Maar als bijvoorbeeld licht van een lantaarnpaal je ogen binnendringt, wordt de melatonine afscheiding onderdrukt en is je ritme verstoord.

Bestaat er nu een moment in je 24 uursritme waarop je het gevoeligst bent voor stress? Deze vraag staat centraal in het proefschrift Stress and Circadian Rhythms, waarop mijn Rotterdamse collega Sander van Eekelen binnenkort promoveert. De werking van de biologische klok is alleen te meten wanneer je andere invloeden, zoals hoe je geslapen hebt, wat je gegeten hebt, je hormonale cyclus, hoe het weer is, uitsluit. De proefpersonen voor dit experiment, 26 in totaal, moesten 24 uur wakker blijven, kregen ieder uur een hapje eten, verbleven in een spaarzaam verlichte ruimte en kregen ieder uur een test. Om te voorkomen dat behoefte aan slaap de uitkomst zou verstoren, begon de helft van de groep het experiment om 9 uur 's ochtends en de andere helft om 9 uur 's avonds. Eens in de drie uur werden de proefpersonen met een stressvolle gebeurtenis geconfronteerd: ze moesten hun hand een minuut lang in ijskoud water ondergedompeld houden. Ook moesten de proefpersonen korte stresstaken verrichten.Voor en na de onderdompeling en de stresstaken werd de afgifte van het stresshormoon cortisol gemeten en de activiteit van het hart. En wat bleek? Om zes uur 's ochtends zijn we het gevoeligst voor stress. Van Eekelen vindt de uitkomst belangrijk voor het inzicht in stressgerelateerde ziektes, met name voor mensen die vanwege hun werk (bijvoorbeeld ploegendienst)actief zijn en bloot staan aan stress op het moment dat het lichaam daar het meest gevoelig voor is.
Ik denk dat ik er verstandig aan doe volgend jaar bij invoering van de zomertijd de eerste paar weken een uur later met de trein te vertrekken. Totdat m'n biologische klok gewend is aan de zomertijd en ik dus niet meer op m'n stressgevoeligste moment in de trein zit. En vroeg vertrekken met vakanties lijkt me ook geen goed idee meer. Beter om een uur of elf, lekker relaxt na de file, dan heb ik in ieder geval m'n biologische klok mee.