AD, 19 april 2006

Ten prooi aan koopverslaving

Naar schatting een half miljoen mensen kampt met een koopverslaving. Is een nieuw medicijn voor hen de oplossing?

"Het was afschuwelijk; ik kon mijn koopdrang niet beheersen. Ik was verslaafd, zoals iemand anders verslaafd is aan alcohol of nicotine. Als ik iets moois had gezien, werd het onrustig in mijn hoofd. De enige manier om weer rust te krijgen, was datgene kopen. Maar de volgende dag was er weer iets anders dat onrust veroorzaakte." Miranda van Weert (38) praatte als een echte verslaafde haar gedrag goed. "Ik verzon smoesjes, verstopte aankopen om lastige vragen te ontlopen. Want hoe kwam ik aan het geld voor de Vuittontas, terwijl er eigenlijk een reparatie aan de auto moest worden betaald?" In eerste instantie gaf dingen kopen Miranda een prettig gevoel. Ze zat ziek thuis en ontdekte dat nieuwe aankopen haar alle ellende even deden vergeten. Maar de kick was kortstondig; er waren steeds nieuwe spullen nodig om dat prettige gevoel weer te krijgen. Rokken, pennen, schoenen, eten, kleren voor de kinderen; Miranda kocht en kocht, zoals een junk steeds weer op zoek gaat naar het volgende shot. Alles om de onrust te bedwingen.

Miranda is niet de enige; exacte cijfers ontbreken, maar naar schatting een half miljoen Nederlanders kampt met een koopverslaving. Carien Karsten is psychotherapeut en geeft trainingen om van een koopverslaving af te komen. Ze legt uit wat er in het brein gebeurt tijdens het kopen: "Onprettige gevoelens zoals depressiviteit, eenzaamheid of een gebrek aan zelfvertrouwen worden tijdelijk overstemd door een prettiger gevoel. Tijdens het shoppen worden namelijk neurotransmitters (dopamine en serotonine) aangemaakt, die een opkikker geven. Het gaat niet om de spullen, maar om het gevóel tijdens het kopen." Ook het endorfinegehalte stijgt tijdens een koopsessie, waardoor een soort roesgevoel optreedt.

Een nieuwe pil zou hier korte metten mee moeten maken. Nalfemene, oorspronkelijk bedoeld voor gokverslaafden, zou de kick van het kopen wegnemen, waardoor de koopverslaving doorbroken wordt. Karsten heeft echter haar bedenkingen: "Ik moet nog zien hoe dat werkt. Als het high-gevoel weggenomen wordt, kan ik me voorstellen dat dat ook op andere gebieden gebeurt en mensen eerder depressief worden."

In Nederland worden overigens al medicijnen ingezet tegen koopverslaving, voornamelijk antidepressiva, zoals Cipramil. Als je beter in je vel zit, zou de koopneiging beter te beheersen zijn, is de gedachte. Karsten: "Helaas werkt het bij veel mensen niet zo. Zij worden onverschillig van de antidepressiva, waardoor de rem op het koopgedrag helemáál verdwijnt. Ze gaan alleen maar meer kopen."

Ook Miranda gelooft niet dat een pilletje alleen alle problemen oplost: "Misschien dat het beter gaat zolang je medicijnen gebruikt. Maar stop je daarmee, dan komen de problemen waarschijnlijk net zo hard terug." Haar eigen keerpunt kwam tijdens een vakantie, toen ze zag hoe haar gezin leed onder haar verslaafde gedrag. Miranda zocht hulp en kreeg meer inzicht in zichzelf: "Verslaving wordt veroorzaakt door een storing in de hersenen, daar ben ik van overtuigd. Die aanleg zal ik altijd houden. Maar in plaats van het te onderdrukken met een pilletje, heb ik ermee leren omgaan."

Koopverslaafd? Dit zijn de kenmerken

Een middagje shoppen kan wonderen doen. Jezelf eens lekker op nieuwe spullen trakteren is dan ook helemaal niet erg. Het wordt pas een probleem als de impuls om te kopen niet meer te negeren is. Het kopen is de baas geworden; alle controle over het eigen gedrag is weg. Kopen is een dwang geworden, wat een heel onvrij en onprettig gevoel geeft. Om dat onprettige gevoel weg te nemen, moet nog meer geshopt worden; de vicieuze circel is rond. Financiële problemen hóeven geen criterium te zijn. Miranda: "Ik had geld genoeg, dus goddank is dat me bespaard gebleven. Maar als ik al dat geld gespaard had, had ik nu een leuk extraatje gehad." Overigens belandt tweederde van de mensen met een koopverslaving wél in financiële problemen.

Meer info: Shoppen, de lust, het lijden en de lol door Carien Karsten en Klazien Laansma, uitgeverij Elmar, of www.carienkarsten.nl

Dominque Prins, AD, 19 april 2006

Nawoord Carien Karsten :

Miranda was een van de deelnemers aan de afkicktraining voor shopaholics. Haar reactie na afloop van de training: "Het luchtte me op mijn ervaringen met anderen te delen. Te zien dat ik niet de enige ben. Ik wil financieel onafhankelijk zijn en deze afkickcursus is daarin een eerste stap. Het heeft me ervan overtuigd dat ik iedere dag opnieuw kan beginnen."

De eerstvolgende training is 8 juni van 13.30 tot 17.00 uur. Opgeven bij Carien Karsten: carienkarsten@planet.nl