Column

Succesvolle lijners en niet-succesvolle lijners

Voorjaar in de lucht, nieuwe modecollecties in de winkel, leuke bikini's, maar ja, dan moet er wel wat af. Zo'n twintig tot dertig miljoen kilo gaat er in deze periode af. Ongeveer de helft van de vrouwen en twintig procent van de mannen is er mee bezig. De consumentengids van maart 2003 speelt hier handig op in door 100 vragen en antwoorden over het afslanken te publiceren. Hoe val je af? Hoe vermijd je de valkuilen? Hoe interessant de vragen ook zijn, de belangrijkste vraag stond er niet in: hoe onderscheid je succesvolle lijners van de niet-succesvolle lijners. De vraag is zo belangrijk omdat de niet-succesvolle lijners beter af zijn geen dieet te volgen. Diëten leidt voor hen alleen maar tot meer gewicht: het bekende jo-jo effect. Als je naar de cijfers kijkt zou eigenlijk heel Nederland niet meer moeten diëten, want na de zomer zitten alle kilo's er weer aan en er komt steeds iets dikker. De meeste huisartsen raden het hun patiënten af een dieet te volgen.
Maar er is een tussenweg. Je kunt namelijk de succesvolle lijners van de niet-succesvolle lijners onderscheiden en de succesvollen kunnen wél gaan lijnen. Daarover gaat het artikel 'Lijnen erger dan de kwaal?' van Tatjana van Strien in de Psycholoog van februari 2003.

Emotioneel eten
In 1975 lieten de Canadese onderzoekers Herman en Mack hun proefpersonen verschillende soorten ijs eten. Van te voren hadden ze de mensen ingedeeld in de groepen lijners en niet-lijners op basis van een score op een vragenlijst. Voordat de mensen het ijs mochten proeven kregen ze geen, één of twee milkshakes te drinken. Het bleek dat mensen die niet aan de lijn deden minder van het ijs aten dan mensen die wel lijnden. Die aten na het drinken van de milkshakes grote hoeveelheden ijs. In een volgend experiment zeiden de onderzoekers van te voren dat de milkshakes wel of niet veel calorieën bevatten. Nu bleek dat vooral de mensen die te horen hadden gekregen dat de milkshakes super veel calorieën bevatten, zich ongans aan het ijs aten. Als ze toch een keer de grens over gegaan waren van hun zelfopgelegde beperking, dan deed het er niet meer toe, dan gingen de remmen helemaal los. Dit verschijnsel wordt disinhibitie-effect genoemd. Dus als je gebroken hebt met de beperkingen die je aan jezelf oplegde, dan raak je geheel en al ontremd en eet je erop los.
Disinhibitief eetgedrag kan in het dagelijks leven twee vormen aannemen: emotioneel eten in reactie op nare gevoelens of extern eten, hetgeen betekent dat je vooral op externe prikkels reageert, zoals op de lekkere geur uit de bakkerswinkel, het dienblad vol heerlijke hapjes op een receptie of de mooi ingerichte etalage met chocolade paashaasjes van een banketbakker.

Therapie voor de emotionele eter
De onderzoekster Van Strien heeft ook gekeken naar de persoonlijkheid van de niet-succesvolle lijner. Zij vond dat gebrek aan zicht op eigen emoties en gevoelens van honger en verzadiging (gebrek aan introspectief vermogen) en sociale onzekerheid het beste het falen van de lijner kunnen voorspellen. Haar conclusie liegt er niet om: 'Emotionele eters hebben alleen baat bij een therapie met aandacht voor de psychische problematiek; een therapie waarin gewerkt wordt aan het slechte zicht op eigen emoties, het lage gevoel van eigenwaarde en het negatieve zelfbeeld (Linehan, 1993; Telch, 1997).
Voor de succesvolle lijners zijn deze tips uit de Consumentengids waardevol: val niet te snel af, stel een haalbaar doel ( 5-10% van je lichaamsgewicht ervan af), vermijd de tussendoortjes en beweeg iedere dag tenminste een half uur redelijk intensief (stevig wandelen, fietsen of trappenlopen). De website rivas.nl geeft tenslotte informatie over de zin én onzin van dieten.