Burnout en onderbelasting.

'Naar aanleiding van de tv uitzending-Aperetivo van donderdag 4 februari 2004 heb ik de test op uw site ingevuld en ik heb een score van 80. Gek genoeg heb ik juist geen drukke en veeleisende baan, maar eerder het tegenovergestelde. Nu heb ik daarover al maanden lang frustraties maar hard werken doe ik dus niet. Er is dus eerder sprake van onderbelasting. Kan dit ook een reden zijn voor een burnout???'

Ja, dat kan. Onderbelasting heeft bij werknemers in een productiebedrijf dezelfde negatieve gevolgen voor de gezondheid als overbelasting. Dit was de stelling die de bedrijfsmaatschappelijk werker Tenno Bloos in juni 2001 in zijn afstudeerscriptie voor de opleiding psycho-sociaal werkende succesvol verdedigde. Op drie manieren kan een werknemer volgens hem onderbelasting ervaren: er is te weinig werk gedurende de werkdag; hij of zij werkt beneden opleidingsniveau; hij of zij doet langdurig routinematig werk. Onderbelasting kan uiteindelijk ook tot vervlakking in de privésfeer leiden doordat uitdaging, waardering en perspectief ontbreken. Onderbelasting komt steeds meer voor, doordat het opleidingsniveau van werknemers sterker stijgt dan het niveau van de baan. Volgens schatting werkt 38% van de werknemers beneden hun opleidingsniveau (Teurlings, Mens en Werk, OSA, 1999, geciteerd door Bloos).

Onderbelasting is belastend, omdat je alle motivatie uit jezelf moet putten, het werk biedt je geen stimulans. Een mooi voorbeeld hiervan is te zien in de film Shoef Shoef Habibi. Hoofdpersoon Ap wil gaan werken, en zijn broer die politieman, is regelt werk voor hem. Er staat een bureau voor hem klaar, een computer, maar er gebeurt niets. Hij krijgt geen werk. Hij slijpt z'n potlood, pakt z'n broodtrommeltje, legt dit op tafel, pakt een banaan, eet die op, draait met z'n stoel in de rondte, legt z'n benen op het bureau. Hij weet van gekkigheid niet wat hij moet doen. Dan gaat de telefoon. Hij doet niets. Hij kijkt ernaar, alsof het een exotisch beest is. Zijn baas stormt binnen: waarom pak je de telefoon niet op, als ik bel? De volgende dag staat hij in tweestrijd: naar het werk of meedoen met z'n vrienden die een bank willen overvallen? Hij kiest voor de spanning van het laatste.

Bloos deed onderzoek in twee branches, chemie en energie, bij drie productiebedrijven: Cindu Chemicals en Nevcin Polymers en de kernenergiecentrale Dodewaard die gefaseerd buiten bedrijf wordt gesteld. De activiteiten worden langzaam afgebouwd. In de chemische sector was er volgens Arborapportage sprake van overbelasting: men heeft na alle reorganisaties het gevoel met veel minder mensen hetzelfde werk te moeten doen. In het energiebedrijf was er sprake van onderbelasting: men heeft door de afbouw van het werk het gevoel minder (zinvol) werk te verrichten. Het onderzoek gebeurde onder 130 personen en Bloos maakte gebruik van de Ben ik burnout-vragenlijst, een vragenlijst naar burnoutgevoeligheid van het bedrijf en open interviews bij een steekproef uit de bedrijven. Het resultaat werd statistisch verwerkt en het bleek dat gemiddeld ruim 15% van de werknemers van de drie bedrijven in de gevarenzone van burnout verkeerde. Er was geen verschil in burnout tussen de bedrijven met overbelasting en die met onderbelasting.
Opvallend was dat wat werknemers in hun bedrijf waarderen in alle drie de organisaties hetzelfde was: goede sfeer met collega's, kennismanagement (communicatie en informatie) en erkenning en waardering van prestaties.
Een andere opvallende zaak was dat werknemers in het energiebedrijf niet hun best deden om weg te komen, men ging geen extra opleiding volgen of zich omscholen. De angst voor verandering, de angst om persoonlijke beslissingen te nemen, de nauwe band met collega's hield hen tegen. Bloos concludeert dat sommige werknemers slachtoffergedrag gaan vertonen en last krijgen van psychosomatische klachten. Sommige werknemers geven de moed op, ze schrijven het onderbelast worden toe aan negatieve eigenschappen van zichzelf. Dat stimuleert niet om te gaan solliciteren.

De lering die je uit dit onderzoek kunt trekken is dat onderbelasting een even sterke risicofactor is als overbelasting. Mocht je dus zelf het idee hebben onderbelast te worden, ga dan na hoe je jezelf kunt uitdagen, door bijvoorbeeld het bespreekbaar te maken met je leidinggevende of door de uitdaging in je privésituatie te zoeken en een leuke hobby te kiezen. Ik zou niet direct voor nog meer opleiding kiezen, want als al bijna 40% van de werknemers al te hoog opgeleid is voor de functie die ze nu vervult, loop je het risico dat het medicijn meer opleiding de kwaal alleen maar verergert. Wel kan het lonen je te trainen in sociale vaardigheden (netwerken) en solliciteren. Met daarbij een cursus rationeel denken om je zelfinzicht te vergroten.