Angst voor ontmaskering

Wie kent het niet, de angst om door de mand te vallen? Die angst doet zich vooral voor als je in nieuwe omstandigheden moet werken. Je begint aan een nieuwe baan en functioneert nog op de tast. Je vreest dat je het allemaal niet aankan. Je ziet alle moeilijke kanten aan de functie en je hebt geen idee hoe je de problemen moet oplossen. De spanning stijgt, je gaat fouten maken, en dat bevestigt je in het idee van niet goed genoeg te zijn. Meestal gaat de angst van zelf over. Maar niet altijd: soms blijf je denken dat je anderen voor de gek houdt, en dat er een moment komt waarop zij zullen inzien dat ze een kat-in-de-zak hebben aangenomen.

Neurotisch bedriegersfenomeen

In vaktermen heet dit 'het neurotische bedriegersfenomeen'. Het werd voor het eerst beschreven bij succesvolle vrouwen op hoge posities. De onderzoekers dachten dat vrouwen zich niet konden identificeren met hoge functies, omdat ze altijd te horen hadden gekregen dat ze verpleegster of secretaresse zouden moeten worden. Het ongeloof van de omgeving in hun capaciteiten, zouden de vrouwen verinnerlijken en dat maakte hen onzeker. Ook mannen hebben er last van . Een typerend voorbeeld is de manager die steeds een stapje hoger op de ladder klimt, dan angstig wordt, ontslag neemt, ergens anders begint, en weer, omdat hij goed is, een hoge functie krijgt aangeboden. Opnieuw neemt hij ontslag en begint elders op een lager niveau. Niet alleen de eigen carrière lijdt hieronder, ook maatschappelijk is het een verlies, want talent gaat zo echt verloren.

Trauma

Als je je er van bewust bent dat je aan het 'bedriegersfenomeen' lijdt, is de logische oplossing dat je op zoek gaat naar een betere balans in leven en werk. Herstel de stress in je werk door sport en sociale activiteiten. Als je goed in je vel zit, geef je het negatieve denken minder kans. Maar soms is dat niet voldoende. Negatieve gedachten kunnen, net als trauma's, werken als een magneet die iedere nieuwe ervaring naar zich toe trekt. En die magneet schakel je niet zomaar uit - ook niet als je je probeert te ontspannen.

EMDR

Wat dan? Je zou kunnen denken aan Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR). Dit is een succesvolle psychologische therapievorm die wordt aangeraden bij verwerking van traumatische gebeurtenissen. Hiermee kun je het vertekende zelfbeeld dat zich in je hersenen heeft gegrift laten verbleken tot een vergeelde foto (volgende week meer hierover).

Deze tekst verscheen eerder op www.kluwermanagement.nl