Midi, juli 2006

tekst Carien Karsten

Piekerprinsessen

Zo doorbreekt u de twijfel aan uzelf

Vrouwen zijn emotioneler dan mannen. Ligt daarin een verklaring voor het feit dat vrouwen zo vaak piekeren? Woelen, tobben en malen: piekerprinsessen hebben er een dagtaak aan. Bent u ook een piekerprinses? Kom in actie en ga uw kwelgedachten te lijf.

Jozien is accountmanager, getrouwd met Fred en moeder van drie kinderen. Ze is tevreden met haar werk, haar partner en haar kinderen. Toch piekert ze heel wat af. 's Avonds en in het weekend kan ze uren achter de computer zitten op zoek naar een nieuwe woning. Een met meer uitzicht, minder last van schreeuwende kinderen, een mooie houten vloer. Maar wil ze het nou wel echt, vraagt ze zich af. En wil ze eigenlijk in de stad blijven wonen, of liever buiten? Ze komt er niet uit. Het blijft maar doormalen.

Jozien is een typische piekerprinses. Piekerprinsessen piekeren over wie ze zijn, wat ze met hun leven doen, hoe gezond ze zijn, waarom ze zo dik zijn - of te mager -, wat anderen over hen zeggen en hoe het kan dat ze niet gelukkig zijn. Het zijn geen gedachten waarover ze snel uitgepiekerd raken. Hele dialogen spelen zich af in hun hoofd.

 Zorgzame kwaliteiten

Slechts een heel klein deel van de piekergedachten gaan over dingen waar een piekerprinses iets aan kan doen. De meesten weten ook dat piekeren te maken heeft met een behoefte aan perfectie. Ze willen de juiste outfit dragen op een feestje, met de goede accessoires, het leuke tasje. Ze willen het juiste woord zeggen op het goede moment. Het moet perfect en anders is het niets.

Dat moet wel leiden tot negatieve stress, het gevoel tekort te schieten. En als het piekeren alsmaar doorgaat, ontaardt het in wanhoop en onmacht. De aanleiding is meestal iets kleins, bijvoorbeeld een ruzie met je partner, en eindigt ermee dat je je voorstelt dat je dakloos bent, dat je financieel niet voor jezelf kunt zorgen en dus de huur of hypotheek van je eigen woning na de scheiding niet meer kunt betalen. Het maalt maar door, het eind is zoek.

Vooral vrouwen lijken te piekeren. Het zou een uitwas zijn van de gewone, zorgzame aard van vrouwen. We maken ons druk om anderen, we leven snel mee met wat anderen overkomt. Dat is nuttig, maar met teveel piekeren zetten we onze emotionele gezondheid op het spel. Susan Nolen, psychologe aan de universiteit van Michigan, deed onderzoek naar piekeren bij vrouwen. In haar boek 'Piekerprinsessen' schrijft ze: "Vrouwen hebben twee keer zoveel kans als mannen om in een depressie of hevige angstbuien terecht te komen en onze geneigdheid tot piekeren lijkt een van de redenen te zijn." Het goede nieuws is dat het volgens Nolen mogelijk is iets aan de situatie te doen en de regisseur van ons eigen emotionele leven te zijn.

Draagkracht herstellen

Heleen, de hoofdpersoon uit de laatste roman van Renate Dorrestein, is zo ver nog niet. Zij zit in de overgang, een levensfase waarin het qua piekeren lelijk uit de hand kan lopen, omdat er minder plezierhormonen worden aangemaakt. Heleen bezwijkt bijna aan piekergedachten als haar moeder een beroerte krijgt. Moet ze de huur opzeggen van de flat van haar moeder? Hoe kan ze de vriendinnen van haar moeder stimuleren ook bij haar moeder op bezoek te gaan? Moet de operatie aan spataderen van haar moeder wel of niet doorgaan? Is dat niet in strijd met de euthanasieverklaring die haar moeder heeft ondertekend? Wat doet ze met de schildpad die haar moeder met bingo heeft gewonnen?

Op een verjaardagspartijtje van haar dochter - hoeveel eten moet ze klaarmaken? - bekogelt Heleen een oude bok die volgens haar een oogje op haar dochter heeft met dipsaus. En dan stort ze in. Ze voelt zich als een auto met kapotte vering. De rek is eruit. Ze krijgt het advies van de huisarts de boel de boel te laten, veel de frisse lucht in te gaan, niet te piekeren en daar zo lang mee door te gaan tot haar draagkracht zich heeft hersteld.

Zoals Heleen piekert piekeren alle piekerprinsessen. Ze voelen zich verstikt door de eisen die familie, vriendinnen en werk aan hen stellen. Ze voelen zich wanhopig omdat ze altijd tijd tekort komen en geen tijd voor zichzelf overhouden. Hun schuldgevoel zet hen vast in een draaikolk waar ze niet meer vanzelf uitkomen.

Fladderraars, gravers, wrekers

Piekerprinsessen zijn er in soorten en maten. Heleen en Jozien zijn typische voorbeelden van de fladderaar. Fladderaars piekeren de hele dag, al weten ze zelf niet waarover, zo snel volgen de piekergedachten elkaar op: ik moet nog een bikini kopen .... hoe organiseer ik dat etentje nou ... ik heb geen kleren ... er ligt nog zoveel was ... waar moeten we nou heen op vakantie ... die meneer van de bank heeft nog steeds niet gebeld ... Het maalt maar door en er gebeurt zo weinig. Sommige fladderaars zijn geneigd om de wirwar aan associaties stil te leggen door naar medicijnen of alcohol te grijpen. Het gepieker wordt wat gedempt, maar echt helpen doet het natuurlijk niet. Yoga helpt in zo'n geval beter.

Een ander type piekeraar is de graver. Neem Joke; zij blijft maar zoeken naar de oorzaak van vervelende dingen die haar overkomen. Als ze zich rot voelt, zoekt ze daar meteen een verklaring voor: een slecht huwelijk, een echtgenoot die alleen maar aan zichzelf denkt, kansen die ze heeft gemist of een baan die niet bij haar past. Ze is geneigd om radicale beslissingen te nemen op grond van de vermeende oorzaken van de ellende: breken met een partner, baan opzeggen, emigreren. Doorgaans heeft ze het bij het verkeerde eind. Het feit dat ze zich rot voelt komt niet door haar partner, maar doordat ze de vorige avond te laat naar bed is gegaan of te veel heeft gedronken. Maar met dat soort banale zaken neemt ze geen genoegen, er moét een diepere oorzaak zijn. En die moet weggenomen worden. De graver is geholpen met een nieuwe stroming in de psychologie: de aandachttraining. Dit is een vorm van meditatie, waarin je leert de gedachten een voor een te beschouwen om ze vervolgens los te laten. Je leert dat een gedachte maar een gedachte is.

Een derde soort piekerprinses is de wreker. Zij piekert vooral over onrecht dat haar is aangedaan. Ze voelt zich op een of andere manier 'gepakt' en is steeds bezig te verzinnen wat ze eigenlijk had moeten zeggen en hoe ze alsnog wraak kan nemen. Ze wordt geplaagd door spijt over gemiste kansen en verscheurd door het telkens uitstellen of mislukken van de gefantaseerde wraakacties. Zoals Dominique, die nog steeds boos is op haar moeder, maar haar wel iedere dag belt. Ze zint op wraak en denkt dat het haar nu wel zal lukken, nu haar moeder hulpbehoevend is. Deze piekerprinses is te helpen met humor. Een grappig voorval werkt vaak als bliksemafleider.

Iets leuks doen

Waarom zouden deze vrouwen zo blijven piekeren? Ze zien zelf toch wat ze doen? Ze kunnen daar toch mee stoppen? Het probleem is dat ze piekeren vaak niet kunnen onderscheiden van nadenken en oplossingen zoeken. Door te piekeren lijkt het net of ze aan hun problemen werken. Alles waar ze in tekortschieten, gaan ze in de toekomst voorkomen. Denken ze. En daarmee houden ze het gepieker in stand.

Hoe is het piekeren dan wel op te lossen? Onderwerp je piekergedachten eens aan een kruisverhoor: is het echt waar wat je denkt? Zou je het, als je voor een rechter staat, kunnen bewijzen? Bereik je door ze te denken je doel? Kom je niet onnodig in conflict met jezelf of een ander? Wat in ieder geval ook helpt, is te doen wat je leuk vindt.

Voor Heleen, uit de roman van Renate Dorrestein, hield het gepieker op toen ze het initiatief nam en een cruise boekte. Weg was de jaloezie op anderen, die altijd maar konden reizen. Nu deed ze het zelf en had ze geen enkele reden meer tot piekeren. Joke raakte van haar gepieker af door veel te gaan wandelen. Vaak met haar partner. Door te lopen raakte ze vanzelf in een beter humeur én kon ze beter met haar partner communiceren. Voor het dagelijkse 'lekker in haar vel'-gevoel installeerde Dominique op haar computer een Boosterbox, met de leukste en geestigste mailtjes van anderen.

En Jozien? Zij kwam wel heel gemakkelijk van haar gepieker over huizen af. Al heel lang speelde ze met de gedachte dat ze wilde gaan skeeleren. Maar ze vond zichzelf te oud, was bang voor blessures en voor het hoongelach van haar kinderen. Totdat een vriendin skeelers voor haar kocht en haar een dagje meenam de polder in. Het huizenprobleem is als sneeuw voor de zon verdwenen. Jozien is tevreden met waar ze woont omdat ze van haar uit zo de polder in kan om te skeeleren.

In drie stappen van je gepieker af

1. Ga leuke dingen doen . Maak eens een lijst van vijftig leuke dingen en doe één ding van die lijst als je begint te piekeren. Koop bloemen voor in huis of op je bureau, gun jezelf een bad met heerlijke geuren, ga naar de sportschool of de sauna. Als je 's nachts piekert, sta dan op en leid jezelf af met een boek of de radio. Zet een koptelefoon op met mooie muziek.

2. Word je eigen adviseur. Het helpt om jezelf de vraag te stellen: wat zou ik een goede vriendin of collega adviseren als oplossing voor dit probleem? Schrijf eens je eigen advies aan anderen op en pas dit toe op je eigen problemen.

3. Onderzoek je kernwaarden. Wat zijn belangrijke waarden in jouw leven? Ga voor jezelf na wat voor jou belangrijk is, leid daaruit belangrijke doelen af en maak een plan hoe je dat realiseert en faseer dat in de tijd. Snelle, instant oplossingen bestaan niet, zijn vaak zelfbedrog. Ga vooral na wat voor jou op lange termijn belangrijk is en stem daar je leven op af.

Meer lezen?
Susan Nolen-Hoeksema, 'Piekerprinsessen. Doorbreek je negatieve gedachtegang', Archipel, 2005, €18,95. Aan de hand van onderzoeken, praktijkvoorbeelden en zelftests laat Nolan zien hoe irrationele gedachten ontstaan en hoe je deze negatieve gedachtegang kunt herkennen en doorbreken. Een aanrader voor vrouwen die het gevoel hebben vast te lopen. Voor haar onderzoek naar piekeren bij vrouwen heeft de psychologe een onderscheiding ontvangen.