Burnout, relatieproblematiek of overspannen?

Anita, een 26-jarige lerares Nederlands zit sinds 5 maanden volledig arbeidsongeschikt thuis. De huisarts stelde de diagnose burnout. Van de ene op de andere dag stortte zij in. Anita: 'Eigenlijk had ik vanaf het begin problemen om alle taken die op mij af kwamen tot een goed einde te brengen in zo weinig mogelijk tijd. Daarnaast werd er meer van mij verwacht dan ik aan kon, ik voelde mij te jong en onervaren. Ik ben altijd al faalangstig en perfectionistisch geweest, maar ik geloof dat ook meespeelt dat ik het lesgeven niet leuk vind. Ook lukte het me niet om grip op de materie te krijgen. Toen ik me dat realiseerde was dat een grote schok voor me,
omdat ik, ondanks mijn faalangst, diep van binnen altijd het gevoel heb gehad dat ik alles kon. Kritiek sabelt me helemaal neer, maar bij de volgende succeservaring denk ik weer dat ik God ben. Mijn directeur is iemand die heel veel aankan en ook leeft voor zijn werk. Hij verlangt datzelfde van zijn medewerkers. Wat ik als een groot probleem ervaar is het feit dat ik mijn gedachten niet stop kan zetten. Ik ben nu bijvoorbeeld zover dat ik me op een hobby heb gestort, maar kan dat dan niet meer loslaten, ook niet als ik boodschappen doe, met de kinderen bezig ben, televisie kijk, etc. Doordat alles in mijn hoofd doordraait raak ik enorm uitgeput.
Een bijkomend probleem is dat het me niet lukt om een 8 maanden geleden stukgelopen relatie met een collega te verwerken. Niet zomaar een relatie, maar een buitenechtelijke die is stukgelopen omdat hij uit schuldgevoelens niet meer met mij verder wou, terwijl ik op het punt stond om mijn gezin te verlaten.' Anita komt voor een diagnostisch gesprek. Haar vraag is of ze hulp moet zoeken om het verlies van haar relatie te verwerken. Vanwege haar burnout loopt ze al bij een bedrijfspsycholoog maar heeft het gevoel dat ze bij hem geen steek verder komt. Ze heeft hem niets vertelt over haar buitenechtelijke relatie, omdat ze dat een privézaak vond.

Het onderscheid tussen burnout, relatieprobleem en overspannenheid

Het eerste dat opvalt in het verhaal van Anita is dat ze haar relatieprobleem een 'bijkomend' probleem noemt. Terwijl ze op het punt stand haar man en kinderen te verlaten voor haar minnaar. Wat is er aan de hand? Is haar man niet spannend genoeg, wil ze aan hem ontsnappen, omdat hij haar doet denken aan de beklemming van het ouderlijk gezin? Voelt ze zich met handen en voeten gebonden door haar kinderen en haar verantwoordelijkheid als moeder? Ze lijkt meer een rebellerende dochter dan een vrouw die zelf sturing aan haar leven geeft.
Is hier sprake van burnout? Burnout kan het proces beschrijven en de ziekteverschijnselen. Burnout als proces ontstaat door langdurige overbelasting, waarbij je meer vraagt van jezelf dan je aankan. De draaglast is zwaarder dan de draagkracht. In het verhaal van Anita zijn daar enige aanwijzingen voor te vinden. Ze noemt zichzelf faalangstig en perfectionistisch. Ze is erg onzeker over zichzelf en weinig stabiel: het ene moment zit ze in de put, het andere moment is ze volslagen gelukkig. Het gebrek aan bevestiging versterkt haar faalangstige gevoelens. Burnout als symptoomcomplex wordt  onder andere gekenmerkt  door ernstige uitputting, emotionele instabiliteit en uitputting en gevoelens van vervreemding en incompetentie. Opvallend is dat de ernstige fysieke uitputting ontbreekt in het verhaal van Anita. Ze kan nog boodschappen doen, televisie kijken en spelen met haar kinderen. Wel raakt ze mentaal uitgeput van gedachten die ze niet kan stopzetten. Dat is wel een veel voorkomend symptoom van burnout. Daarnaast ontbreekt de walging van het werk. Veel mensen worden al misselijk als ze in de buurt van hun werk komen.
Anita heeft het vragenlijstje 'Ben ik burnout'  ingevuld en daarop scoort ze boven de 50, hetgeen in de richting wijst van burnout. Maar in het vraaggesprek komt niet naar voren dat ze aan twee andere criteria voor het vaststellen van burnout voldoet, te weten: langdurige roofbouw op zichzelf  en een heel ander persoon zijn dan ze vroeger was.

Een richtlijn voor het verschil tussen burnout en overspannenheid is dat de reden voor het afknappen ligt in het recente verleden. Daar wordt  door bijvoorbeeld bedrijfsartsen een termijn voor gehanteerd van drie maanden. Zo beschouwd lijkt het 'bijkomende' probleem van Anita, de breuk met haar collega, van groot belang. Drie maanden na de breuk is ze immers afgeknapt. Bijkomende problemen zijn dan dat ze het op school niet zo naar haar zin had, ze problemen in de klas had en last had van spanning vanwege faalangst.

Wat is het juiste advies? Allereerst geef ik mijn visie en zeg dat het naar mijn idee geen burnout is maar overspannenheid. Voor een overspannenheid is de tijd dat ze thuis zit lang: meestal is de overspannenheid na een periode van twee of drie maanden voorbij. Het thuiszitten geeft teveel ruimte voor piekeren en een hobby die een obsessie wordt. Dus terug naar de bedrijfspsycholoog en met hem een reïntegratieplan bespreken. Verder raad ik haar ook aan de relatie met haar collega met de bedrijfspsycholoog te bespreken. De bedrijfspsycholoog is gebonden aan de geheimhoudingsplicht en mag dit soort geheimen niet delen met bijvoorbeeld de schoolleiding. Eventueel kan de bedrijfspsycholoog haar doorverwijzen naar een relatietherapeut of naar een  psychotherapeut met als doel vermindering van de faalangst en een versterking van haar  gevoel van zelfacceptatie, waardoor ze voor bevestiging niet langer afhankelijk is van anderen.