Rijangst de baas

Je rijdt op het klaverblad en raakt in paniek. Het zweet breekt je uit, je knieën knikken. Je adem komt met horten en stoten. Er is geen weg terug, je kunt geen kant op. Grote vrachtwagens duwen je naar voren. Sindsdien wil je alleen nog maar kleine stukjes rijden in je eigen omgeving. De kinderen naar voetbal brengen gaat nog net. Je gebruikt smoesjes om de auto te vermijden. Op de fiets is toch veel gezonder?
Bijna 7 miljoen mensen hebben een rijbewijs in Nederland en bijna een miljoen heeft last van rijangst. De helft heeft er zoveel last van dat ze de auto laten staan, de andere helft zit met het angstzweet in de handen toch achter het stuur.

Met angst is in principe niets mis, het is goed als je snel en alert reageert op een gevaarlijke situatie in het verkeer. De adrenalinestoot van de angst heb je nodig om een tegenligger te ontwijken of niet in te halen als het niet veilig is. Maar als je continu met een overdosis angst rijdt, put het je uit. Na een klein ritje naar je werk ben je stijf, verkrampt en uitgeteld. Het teveel aan angst is als een waakvlam van een gaskachel die maar hoog blijft vlakkeren en niet terugkeert in de waakstand, ook als de ruimte goed verwarmd is.

Rijangst kan gevolgen hebben voor je werk: je kiest niet die leuke baan waarvoor je de auto in moet, of je vermijdt activiteiten in je werk waarvoor je auto moet rijden. Rijangst kan vakanties beperken: je gaat niet op stap en nieuwe dingen ontdekken, maar kiest steeds voor het oude en vertrouwde in de buurt. Rijangst vermindert je zelfvertrouwen en staat symbool voor minder in staat zijn zelf sturing te geven aan je leven. Het maakt je afhankelijk.

Rijangst is vaak complex, bestaat al jaren en is niet altijd even gemakkelijk op te lossen. Meestal ontstaat het pas als je je rijbewijs al hebt. Als je er echt alleen voor staat. Een kleine paniekaanval of een ongeluk kan dan voor vermijdingsgedrag zorgen dat jaren standhoudt.

Rijangst komt ook vaak voor bij burnout. Veel mensen rapporteren dat ze voorofgaand aan burnout een paniekaanval in de auto hebben gehad. Onderdeel van de burnoutbehandeling is dat ze weer gaan rijden en zich niet door de angst laten weerhouden.

In Nederland kun je gecombineerde hulp krijgen van rij-instructeurs en psychologen. De psychologische methode bestaat uit cognitieve gedragstherapie, het bestrijden van irrationele gedachten en het doorbreken van vermijdingsgedrag (zie J.van den Berg, Omgaan met rijangst, Bohn, Stafleu, Van Loghum, 2005).

Nieuwe methodes vanuit de energiepsychologie - Thought Field Therapy (TFT) of Evolving Thought Therapy (EvTFT), Heart Assisted Therapy - behandelen de angst via cognitieve therapie en meridiaantherapie. Juist omdat angst zich inprent in geheugen en lichaam zijn deze therapievormen de moeite waard als aanvulling op meer traditionele behandelingen. Hierover een volgende keer meer.