In de wachtruimte van ons bedrijf staat een grote tafel met daarop een paar computers. Kandidaten surfen over het net, of bekijken de website van het bedrijf. Sommigen checken hun e-mail. Medewerkers, consultants, secretaresses en receptioniste staan wat te kletsen en te lachen aan de bar. Er hangt een ontspannen sfeer. Plotseling brult een kandidaat: 'Is er hier ook een internetspecialist?' De medewerkers nemen hem en elkaar verbaasd op. Ben jij een internetspecialist, of jij? De management-assistent neemt een besluit. Hij zegt: 'Ik ben het, wat is het probleem?' Hij kan het niet verhelpen, helaas, de website die de man probeert te bereiken, is nog onder constructie. Even later zie ik deze kandidaat. Sander is midden veertig, rossig, een tikje verlegen. Hij werkt bij een groot bedrijf en wordt van de ene afdeling naar de andere doorgeschoven. Het bedrijf heeft er genoeg van en wil hem kwijt. De outplacement-adviseur die hem begeleidt, heeft Sander aangeraden een paar sessies, maximaal vijf, bij een psycholoog te volgen om zijn emoties beter te leren beheersen. Want anders komen ook in een volgende baan dezelfde problemen terug. Een verstandig advies. Het is heel wat voor Sander dat hij dit advies heeft opgevolgd, want eigenlijk moet hij niets hebben van psychologen, hij is toch niet gek. Sander vat zijn eigen gedrag samen in de woorden: 'grote bek en bot gedrag'. Heeft hij altijd al gehad. Positief geformuleerd: hij neemt geen blad voor de mond en zegt waar het op staat. Sommigen komen hier ver mee, maar hun 'botte' gedrag maakt dan vaak deel uit van een charmante, charismatische, bevlogen persoonlijkheid. Een soort Pronk. In de eerste sessie leg ik de geëigende aanpak voor het leren beheersen van emoties uit. Ik laat hem zien hoe ontspanningsoefeningen werken en de methode van rationeel denken. Vooral de vragen die je jezelf stelt, als onderdeel van de rationeel denken methode, zijn van belang: bereik ik met mijn gedachten en gedrag mijn doel?; brengt het me niet onnodig in conflict met de ander of mijzelf? We analyseren het voorbeeld van daarnet, in de wachtruimte. Sander bereikte met zijn brul dat er iemand kwam aanlopen. Hij had zich geërgerd aan het geklets en ook daar was een einde aan gekomen. Maar daarmee was de ontspannen sfeer weg, medewerkers gingen meer behoedzaam met hem om, wilden een volgende uitbarsting voorkomen. En dat is niet wat Sander wil, dat anderen hem gaan mijden. Aan het einde van de sessie krijgt Sander huiswerk mee: hij moet ontspanningsoefeningen doen, een stresslogboek bijhouden en alvast wat oefenen met de methode van rationeel denken. Ook geef ik hem de opdracht iedere dag een complimentje aan een ander te geven. Dat helpt hem op weg een soort Pronk te worden. Aan het einde van de sessie heb ik een flinke hoofdpijn. Ik schuif het af op het warme weer, maar besef dat ik er een hard hoofd in heb met deze cliënt. Hij is net vuurwerk, staat constant op ontploffen. En de situatie van in therapie zijn voor probleemgedrag is krenkend, ik verwacht dus een uitbarsting en trek bij voorbaat al mijn spieren aan voor een vlucht- of vechtreactie. Tot mijn verrassing is Sander in het tweede gesprek meer ontspannen. Hij heeft het huiswerk gedaan, alle papieren keurig geordend. Echt de smaak te pakken gekregen. Alleen met rationeel denken heeft hij moeite. Ik pak het standaardvoorbeeld: twee jongens in zee, een grote golf spoelt over ze heen, de een is bang, denkt te verzuipen, de ander heeft de grootste lol. Het ligt er maar aan hoe je tegen de situatie aankijkt of je bang wordt of niet. Sander is nog niet overtuigd. Ik vertel hem over mijn eigen angst om te duiken en hoe ik ook worstelde met het rationeel denken, maar er uiteindelijk uitgekomen ben. Sander bloeit op. Heb je ook gedoken? Ja, uiteindelijk wel, zelfs acht meter diep. Hij blijkt een enthousiast duiker te zijn en dat opent onverwachte mogelijkheden voor de emotionele zelfcontrole. Want als er een activiteit is waar je je emoties onder controle moet houden is het duiken. Want raak je onder water in paniek en stijg je te snel naar boven, dan krijg je een klaplong en dat kan je dood betekenen. Dit overkwam nog onlangs twee ervaren Belgische duikers. Sander heeft een panieksituatie meegemaakt op zes meter diepte. De slang waarmee hij zijn vest opblies was losgeraakt, en hij was bang niet meer boven te kunnen komen, omdat hij zijn vest niet kon opblazen. Hij was in paniek, maar verloor niet de controle over zichzelf, want hij bleef doorademen en kwam, zij het met moeite en door het afwerpen van de loden gordel, naar boven. Fantastisch, met die situatie kunnen we aan de slag. Ook het beeld van het afwerpen van de loden gordel biedt perspectief. Irrationele gedachten zijn als een loden gordel, in zo'n situatie helpen ze je niet. Zie je baas als een losgeraakte slang en pas de zelfcontrole toe die je bij het duiken hebt geleerd. Een veel kortere weg dan steeds maar die situaties van rationeel denken te moeten maken. Gewoon een brug slaan tussen het ene gebied waarop je uitstekend je emoties onder controle hebt en een ander gebied waar je dat niet hebt. Waar het om gaat is dat je niet onmiddellijk ontploft naar aanleiding van een opmerking van je baas, maar het hoofd koel houdt. Helemaal mooi als je dan ook nog je baas een complimentje kan geven vanwege een mooie blouse of een aardige stropdas. |