De sleutel tot geluk

Geluk ligt vast in je karakter en daarmee is zelfhulp en rationeel denken zinloos. Want aan je karakter verander je niet zo snel iets. Dit betoogt Suzanne Weusten in ' Geluk moet je hebben ' (de Volkskrant , 26 november 2005). Ze diskwalificeert de damesbladen en het blad Psychologie Magazine , die volgens haar te makkelijk suggereren dat geluk maakbaar is. Ruud Hollander, de opvolger van Suzanne Weusten als hoofdredacteur van Psychologie Magazine maakt zich boos en bestrijdt haar stelling (de Volkskrant, 3 december). Door je denken kun je je emoties sturen, is zijn opvatting. Kijk maar naar het succes van cognitieve therapie, waar van bewezen is dat het gevoelens kan veranderen.

Was het maar waar, dat het brein de emoties zo makkelijk kan aansturen. Natuurlijk, Hollander heeft gelijk dat cognitieve therapie wel iets doet. Maar als therapeut merk ik ook het gelijk van Weusten, namelijk dat het gevoel zo moeilijk mee verandert. Waar ligt dat aan?

Onderzoekers zoals Gaillard (2003) zoeken de oorzaak in de zogenaamde tweespalt tussen de oude en de nieuwe hersenen. Het emotionele brein, gelocaliseerd in de middenhersenen boven de hersenstam bestaat 200 miljoen jaar. Hoe we reageren in sociale situaties wordt vooral door dit gedeelte bepaald en gebeurt voornamelijk onbewust. Het cognitieve brein (neocortex), dat alleen bij de mens en mensapen tot ontwikkeling is gekomen, bestaat pas zo'n 250.000 jaar. Dit gedeelte van het brein kan informatie verwerken, denken en beslissen. Gaillard: 'Wanneer informatie via de zintuigen binnenkomt, wordt de hersenstam gestimuleerd, die op zijn beurt de neocortex activeert.' Dit hersencentrum heeft nauwelijks controle over de emoties, het is een eenzijdige relatie, het wordt door het emotionele brein aangestuurd. Het emotionele brein heeft de regie, seint de neocortex in en zo worden we geconfronteerd met gedrag dat we niet onder controle hebben. Zoals: trillende handen, blozen en overmatige transpiratie.

Volgens Gaillard onderschatten we de invloed van de waarnemingen volgens de zintuigen en onze intuïtie op ons cognitieve brein. Hierdoor komt het dat je je angstig voelt zonder dat je weet waarom. Het verklaart ook waarom je soms aan het piekeren en malen bent, zonder dat het enig resultaat heeft. Niet je cognitieve brein is erbij betrokken, maar je emotionele brein. Het piekeren wordt voortgedreven door onbewuste, sterke emoties. Ook de RET helpt niet, want je kunt immers niet aangeven waarom je angstig bent of waarom je zo aan het piekeren bent. Ook al verloopt het proces van de aansturing van het cognitieve brein door het emotionele brein onbewust, we merken aan onze gevoelens en gedrag wel de gevolgen.

Onder normale omstandigheden zijn de oude en nieuwe hersenen goed op elkaar afgestemd. Maar niet wanneer er sprake is van stress. De nieuwe hersenen kunnen op een rationele manier grote hoeveelheden informatie verwerken, maar de dominantie ligt bij de oude hersenen. Het rationele brein verliest het vaak van het oude brein. Dat merken we bij verslavingen, wanneer we willen stoppen met roken of ander gedrag willen doorbreken. Je moet dan de directe bevrediging van de oude hersenen opgeven en dat is moeilijk.

Marketing en reclame zijn goed op de hoogte van de tweespalt in de hersenen. Door met geuren te werken worden we bijvoorbeeld verleid tot kopen. De reuk kan allerlei emoties oproepen. Hier kunnen we ons voordeel mee doen. Verwen je emotionele brein met muziek, geuren, prettig aanvoelende stoffen en schoonheid. Het kan ook zonder dat je er veel geld aan uitgeeft, bijvoorbeeld door in de natuur te wandelen, op een rustig tijdstip naar een museum te gaan of door een leuk etentje met vrienden te organiseren.