Stress en persoonlijkheid

Mensen indelen in bepaalde karaktertypen is altijd een populaire bezigheid geweest. Iedereen wil wel weten tot welk type hij behoort, waarbij je dan wel graag de kanttekening maakt dat je toch uniek bent. Maar het is vooral leuk om anderen in bepaalde types te kunnen indelen. Professioneel wordt de indelingen in karaktertypen gebruikt om te kijken of mensen geschikt zijn om bepaalde taken te vervullen. Ook bij conflictmanagement is het handig te weten met wat voor karaktertypes je te maken hebt. En ten slotte wordt de indeling in karaktertypes vaak gebruikt voor persoonlijke groei. Als je weet wat je sterke en zwakke kanten zijn, kun je daar ook verbetering in brengen.

Ook op het gebied van stress en burnout valt er goed gebruik te maken van de indeling in karaktertypes. Hieronder geef ik daar een voorbeeld van. Het demonstreert hoe je kennis over je karakter kunt gebruiken om stress te reduceren.

In de loop van de geschiedenis zijn er vele karaktertypologieën opgesteld. De waarde van zo'n indeling hangt niet alleen af van de vraag of het 'klopt' - tenslotte blijven het maar modellen - maar vooral van de vraag hoe bruikbaar zo'n indeling is. Tegenwoordig is de leer van het enneagram erg populair. Deze indeling gaat uit van 3 basistypes - hoofd-, buik- en harttypes -, die weer worden onderverdeeld in 9 persoonlijkheidstypen. Je hebt bijvoorbeeld het type 'helper', iemand die zich inzet voor het wel en wee van anderen. En het type van de 'levensgenieter' die vooral uit is op het eigen genot. Daarnaast heb je types als baas, loyalist, winnaar, romanticus, bemiddelaar, perfectionist en waarnemer, ieder met zijn eigen voor- en afkeuren.

Zelf maak ik het liefst gebruik van de indeling in de Big Five : de vijf basiskenmerken die in bijna alle indelingen voorkomen: extraversie, vriendelijkheid, zorgvuldigheid, emotionele stabiliteit en zelfstandig denken. Het voordeel van dit model is dat het mensen niet in hokjes stopt, maar met relatieve scores op verschillende eigenschappen werkt. Dit model is ook goed te gebruiken voor burnout preventie.

Om na te gaan in hoeverre deze kenmerken op jou van toepassing zijn, kun je onderstaande vragenlijst invullen. Ga vervolgens na welke kenmerken van jou stressbevorderend en welke stressbeperkend werken. Onderzoek in hoeverre je de stressbeperkende eigenschappen vaker kunt gebruiken. Onderzoek ook welke eigenschappen je kunt ontwikkelen om als buffer tegen de stress in te zetten.

Test

In hoeverre zijn de volgende kenmerken op jou van toepassing? Als je het gevoel hebt dat de term in de linker kolom goed weergeeft hoe je bent, geef je daar een hoog cijfer voor. Past de term in de rechter kolom meer bij je dan scoor je met een laag cijfer.

Tel de punten op.

Score 5-15 Introvert. Je hebt een voorkeur voor op jezelf zijn, na te denken en tot rust te komen. Je geniet van de natuur, maakt graag lange wandelingen. Je bent iemand met diepgang.

Score 16-20 Gematigd: je kunt je goed aanpassen en voelt je op je gemak bij mensen die wat meer luidruchtig en joviaal zijn. Je vindt het heerlijk om dingen in je eentje te doen, zoals skeeleren door de polder. Maar dat doe je ook graag in een ploegje.

Score 21-25 Extravert: Je zit graag op een terrasje, brengt sfeer in een gezelschap. Je bruist van energie en hebt eigenlijk altijd wel wat te doen. Je maakt gemakkelijk contact. Sommigen vinden je wel eens wat oppervlakkig.

Tel de punten op.

Score 5-15 Onafhankelijk. Je bent het liefst eigen baas en ervaart het beroep dat anderen op je doen als een inbreuk op je eigen terrein. Je bent niet zo gevoelig voor erkenning van anderen, je bent geen pleaser . Nadeel is dat weinig mensen je echt aardig vinden.

Score 16-20. Gematigd. Je houdt rekening met anderen, je wilt aardig gevonden worden, maar je stelt wel duidelijk grenzen.

Score 21-25: Je bloeit op als een ander je nodig heeft. Je cijfert jezelf weg, vindt de behoeften van anderen belangrijker dan die van jezelf. Anderen vinden je wel eens te lief. Zelf voel je je wel eens gefrustreerd als je weinig terugkrijgt.

Tel de scores op

Score 5-15 Flierefluiter. Je laat graag alles op z'n beloop en maakt je niet druk. Morgen is er weer een dag. Met je geweten neem je het niet zo nauw, je bent behoorlijk opportunistisch en pronkt graag met andermans veren.

Score 16-20. Gematigd. Je bent geen perfectionist, maar je stelt wel eisen aan jezelf en aan anderen.

Score 21-25. Je legt de lat hoog. Je hebt je zaken prima voor elkaar, bereidt je op alles goed voor, zelfs op je vakantie. Je laat weinig aan het toeval over en je werkt hard. De hoge eisen vreten soms energie.

Tel de scores op

Score 5-15. Je bent een gevoelsmatig, kunstminnend type, je reageert sterk op situaties van buitenaf, bent kwetsbaar en gauw uit het veld geslagen. Je bent romantisch, soms op het sentimentele af.

Score 16-20. Gematigd. Je hebt contact met je gevoelens, maar laat je niet al te snel het hoofd op hol brengen.

Score 21-25. Je komt zelfverzekerd over, soms zelf een beetje arrogant. Je weet het altijd beter en hakt snel knopen door. Je verspilt geen tijd aan onbelangrijke zaken.

Tel de scores op

Score 5-15. Je bent praktisch, gezagsgetrouw, en hebt een conservatieve inslag. Je hebt ouderwetse opvattingen over wat wel en wat niet kan. In extreme mate houd je je aan regels.

Score 16-20. Je staat met beide benen op de grond, maar bent ook wel in voor iets avontuurlijks.

Score 21-25. Je bent iemand die visionair is, hartstochtelijk dingen kan nastreven en in het werk voorloopt op anderen. Je krijgt energie van vrij en onafhankelijk leven en denken.