‘Paarden hebben een veel hoger sensitiviteitsniveau dan mensen, waardoor ze van iedereen en alles in hun omgeving de kleinste subtiliteiten kunnen aanvoelen, doorgeven en oppikken’ schrijft Barrie S. Jeager in Blijf je werk de baas voor hoog sensitieve personen. Het boek wordt door Arjen Fortuin bekritiseerd in een artikel over tobberige vrouwen aan de top ( NRC, 11 maart 2005). Hij verwijt Jeager dat er uit stellingen (‘Ik voel me sterk betrokken bij mensen, plaatsen en dingen. Ik heb tijd voor mezelf nodig. Mijn werk mag niet tegen mijn normen en waarden ingaan) een nieuwe identiteit volgt: die van Hoog Sensitief Persoon (HSP). Vooral vrouwen vertonen trekken van HSP. Net als paarden reageren ze hoog gevoelig op hun omgeving.
Volgens Fortuin doet de combinatie van probleemanalyse (te gevoelig voor indrukken, voelt zich soms overweldigd of gepasseerd), vleierij (u bent intelligent, hartstochtelijk en principieel, te vrijzinnig voor een hiërarchische situatie) en etikettering denken aan de manier waarop sektes zieltjes proberen te winnen: ‘Je hoeft niet hooggevoelig te zijn als lezer om te beseffen dat hier iemand achter je centen aanzit.’

Is zijn kritiek terecht? Tuinen vrouwen erin doordat de term ‘Hoog Sensitief” hun narcisme spaart? Maakt het van een zwakte een hoog gewaardeerde eigenschap? Het zou kunnen. Eerder schreef ik over HSP en narcisme (zie de column: wees openlijk narcistisch) en onlangs kreeg ik dit mailtje: ‘Nu ik dit allemaal over HSP gelezen heb, besef ik dat ik een verborgen narcist ben. Ik voel mij hier zo slecht over! Haatgevoelens ten opzichte van mezelf zijn groot. Moet ik hier mee leren leven?’
Deze reactie is op zichzelf een typisch narcistische reactie. Het lukt de schrijfster niet haar behoefte aan perfectie op te geven.

Wat kun je doen om je narcisme te doorbreken? Wie niet zijn of haar centen kwijt wil aan boeken over HSP’s, kan eerst deze tips uitproberen.

Drie oefeningen voor piekerprinsessen
1.Maak een keer per week een Rationele Zelf Analyse over een situatie, waarin je je vernederd hebt gevoeld. Zet alle negatieve gedachten op een rij en ga ze dan één voor één uitdagen. Wilde die ander je kwetsen? Ben je door een fout te maken een minderwaardig persoon? Heeft je baas je als persoon afgewezen of was hij niet tevreden over een of andere actie? Kun je iemands kritiek ook constructief uitleggen? Zet alternatieve gedachten onder elkaar en kijk dan welk gevoel je daarbij krijgt. Als je het goed gedaan hebt, voel je meer controle en accepteer je meer jezelf. Je stelt je minder afhankelijk op van het oordeel van de ander.
2.Maak een lijst van 50 dingen waarvan je geniet en doe er minimaal één per dag.
3.Verplaats je eens in de ander zonder met die ander samen te vallen. Zie de ander als verschillend van jou en leef je in zijn of haar personage in. Wat zou jij voelen in de plaats van die ander? Je doet dus net of je een toneelspeler bent en de rol van iemand die heel erg verschilt van jou, moet spelen. Deze oefening kan je iets leren over het verschil tussen identificatie (vereenzelviging) en empathie (je verplaatsen in de ander). Bij identificatie word je een met de ander en verdwijnt je eigen gevoel van identiteit. Bij empathie blijf je bij jezelf en probeer je na te gaan wat de ander voelt. Daardoor kun je leren dat de ander gevoelens heeft die los staan van jou. Als die ander zich bijvoorbeeld ongelukkig voelt, hoeft dat niet door jou te komen.

Met behulp van deze tips kun je de hoge eisen aan jezelf wat relativeren. Je denkt bij jezelf: ‘Ach, ik ben ook maar een mens (en geen paard).’