De verkilling in het werk

Agnes ervaart dat ze iets moet doen. Het gaat de laatste tijd niet goed met haar. In vier jaar tijd heeft zij zes bazen gehad. Sinds anderhalve maand werkt ze haar nieuwe baas in, maar daar wordt ze erg moe van. Vooral van het gevoel steeds weer opnieuw te moeten beginnen en niets te kunnen opbouwen. Andere energievreters zijn: een conflict met een collega en het niet nakomen van een toezegging voor een hogere salarisschaal. Dat was een afspraak met de vorige directeur, daar heeft de nieuwe niets mee te maken. Zegt hij.
Agnes is gericht op harmonie en samenwerking. Ze is loyaal, actief, nieuwsgierig en neemt initiatief. Iedereen met problemen kan bij haar terecht. Je zou denken: mooie eigenschappen, een goede werknemer. Maar Agnes raakt steeds gedemotiveerder, want voor al haar inspanning, krijgt ze weinig terug. Wat is hier aan de hand?

Waarden in het werk
Mensen zoals Agnes zie ik vaker. Het zijn niet alleen vrouwen, maar ook zachtaardige, intelligente, gevoelige en vaak kunstzinnige mannen. Ze doen 'onzichtbaar' werk in hun organisatie. Ze zijn gericht op harmonie en samenwerking en laten zich leiden door een verantwoordelijkheidsgevoel dat voortkomt uit een gevoel van verbinding, onderlinge afhankelijkheid, gemeenschappelijkheid en wederkerigheid. Ze dragen veel bij aan de organisatie omdat ze zich inzetten voor het geheel en anderen. Daarbij cijferen ze zichzelf weg. Ze zijn aardig en attent, gevoelig voor de emotionele context en andermans emotionele reacties. Ze anticiperen daarop en voorkomen dat anderen gekwetst worden. Fouten van anderen vangen ze op zonder zich erop te laten voorstaan.
Het botert niet altijd tussen hen en hun collega's. Agnes merkt verbitterd op dat de collega met wie zij een conflict had, nooit burnout zal raken. Daarvoor zorgt hij te goed voor zichzelf. Hij weet altijd alle eer naar zich toe te trekken, pronkt als het even kan met andermans veren en maakt als een speer carrière. De waarden van haar collega zijn in overeenstemming met die van de organisatie. Het gaat om: competentie, effectiviteit en succes.
Wat Agnes doet staat daar haaks op. Daar krijgt ze geen waardering voor. Ze zegt: 'Als anderen je aardig noemen, is dat vaak negatief, dat betekent dat dat je er niet echt toe doet. Anderen zien me niet als effectief, want ik haal m'n deadlines soms niet, omdat ik teveel doe voor anderen. Ik lijk ook niet succesvol, want daar laat ik me niet op voorstaan. Ik zal altijd anderen in de eer laten delen. Zo zit ik in elkaar.'

De waarde van positieve emoties
Mensen die anderen helpen, kunnen trots op zichzelf zijn en daaraan een goed gevoel ontlenen. Volgens de positieve psychologie zijn positieve emoties van grote waarde voor de organisatie, want mensen die zich prettig voelen zijn creatiever en productiever. Ze zien meer mogelijkheden en oplossingen. De nadruk op effectiviteit en efficiency, de aandachtsminuten in de thuiszorg bijvoorbeeld, haalt de warmte uit het werk en roept bij werknemers twijfel over zichzelf op door gebrek aan erkenning. Ze kunnen niet meer trots zijn op zichzelf en hun werk en willen dat compenseren door gewaardeerd te worden door hun leidinggevende. Als ook dat ontbreekt, komen ze in een neerwaartse spiraal en verliezen ze hun motivatie. Ze kunnen het niet meer opbrengen en lopen risico op burnout.
In de behandeling kies ik vaak voor het versterken van 'gezond egoïsme', hetgeen een zekere aanpassing betekent aan de waarden van competentie, effectiviteit en succes. Ik vraag mensen: hoe zorg je in je werk beter voor jezelf? Want vaak doet niemand anders het voor je.

Maar het blijft een probleem, want het gaat vaak tegen hun natuur in. Dus eigenlijk is het beter wanneer de werkgever verandert en een andere cultuur in het werk gaat propageren.
Deze route bestaat uit drie etappes:
1. Het zien van het onzichtbare werk in de organisatie
2. Het identificeren van de helpers in de organisatie en
3. Het bekrachtigen en belonen van dit gedrag.

Het verhoogt de creativiteit en het plezier en dat hebben we nodig in deze tijden van recessie. Dus als een werkgever het al niet om zijn personeel doet, laat hij het in ieder geval doen voor zijn bedrijf. Laat hij gezond egoïstisch zijn!