Waarom werk ik eigenlijk?

'Waarom werk je eigenlijk?' vroeg ik laatst aan een vriendin nadat ze me uitgebreid had verteld hoeveel moeite het haar elke dag kost om uit bed te komen, in de auto te stappen en naar haar werkplek anderhalf uur verderop te rijden. Ze houdt helemaal geen tijd meer over voor sociale contacten of hobby's. Ze is 's avonds zo moe dat ze ook amper meer vriendelijk kan zijn tegen haar vriend. Ze hebben dan ook veel ruzie de laatste tijd.
Ze kijkt me aan of ze het in Keulen hoort donderen. ' Moet ik dan thuis gaan zitten nietsdoen?' vraagt ze. 'Dat zeg ik niet,' zeg ik , 'maar ik vraag wel waarom je werkt.' Ze denkt even na. 'Een mens moet toch werken?' zegt ze na een poosje. En even later: 'Ik heb die hele rotstudie toch niet gedaan om er nu niets mee te doen?' 'Je hoeft er ook niet niets mee te doen, maar moet je er persé mee doen wat je er nu mee doet?' vraag ik haar een beetje gemeen. Ze kijkt me even aan en begint dan te lachen. 'Daar heb je haar weer hoor, dat leer je zeker in die nieuwe studie van je.' En dan begint ze te vertellen hoe het bij haar thuis vroeger ging. Haar ouders, met name haar vader stond er nogal op dat waar je aan begon dat je dat ook afmaakte. Anders was je een slappeling, of erger nog: dom. De manier waarop hij altijd keek als hij iemand dom noemde, bezorgt haar nog kippenvel. Het was een blik die als een mes door haar hart sneed. Ze waren verhuisd toen zij in de tweede klas zat. De beide scholen sloten niet goed aan en daarom was ze blijven zitten. Maar haar vader had haar DOM gevonden. ' Sindsdien ben ik eigenlijk steeds bezig geweest om te bewijzen dat ik niet slap en dom was,' zegt ze, 'die woorden van mijn vader zijn eigenlijk steeds als een kwade toverspreuk boven mijn leven blijven hangen. Ik loop me nu het vuur uit de sloffen in een baan die ik eigenlijk helemaal niet leuk vind. Ik zet alleen door omdat iedereen me er zo geschikt voor vond. Maar ik weet eigenlijk niet of ik al die commerciële heisa wel aankan. Misschien zeg ik dat wel verkeerd. Ik dacht de hele tijd dat ik misschien eigenlijk wel te dom was om het te kunnen, maar nu ik zo met je praat merk ik dat dat het niet is: het interesseert me eigenlijk niet voldoende… Ik zou veel liever die halve baan hebben die afgelopen weekend in de krant stond en dan wat meer sporten en schrijven.'
Bij mijn vriendin bleek het ook financieel mogelijk te zijn om minder te werken. Inmiddels heeft ze gesolliciteerd en is ze de eerste gespreksronde door.

Waarom werken mensen? Om brood op de plank te hebben. Omdat het een roeping is. Omdat het een mooie manier tot zelfontplooiing is. Dit zijn de redenen die vaak genoemd worden. Mij is opgevallen dat mensen, zeker die met een (dreigende) burnout vaak nog een ander verhaal hebben. Bij hen heeft werk vaak ook te maken met het op de een of andere manier iets goed willen maken of iets bewijzen aan belangrijke figuren van vroeger, vaak de ouders. Het lijkt of ze op die manier aan iemand of iets buiten hen vragen of ze er wel mogen zijn. Ze verwarren wat ze doen met wie ze zijn. En drijven daarmee vaak ver weg van wat ze eigenlijk zouden willen, wie ze eigenlijk zouden willen zijn. Vaak weten ze dat niet eens, of niet meer. Op een gegeven moment duikt in het burnoutproces of de weg daar weer uit de vraag op: hoe nu verder. Het onderzoeken van de vraag waarom je eigenlijk werkt kan een mooi begin zijn om je eigen weg in werk te gaan ontdekken. Je kunt het hierover hebben met mensen uit je omgeving bij wie je je thuis voelt en die kunnen luisteren zonder er meteen van alles van te vinden, maar natuurlijk ook met een eventuele therapeut of behandelaar.

Greet Andringa, arts en stagiaire Humanistiek bij Prometheus