Werkdruk voorkomt depressie

Het enneagram kent negen persoonlijkheidstypen die in drie centra zijn gegroepeerd: hart, hoofd en buik. Ieder mens beschikt over de drie centra en heeft ze nodig voor een goed evenwicht in werk en leven. De maatschappij vindt het ene centrum belangrijker dan het andere. Zo hecht de Westerse samenleving veel waarde aan het hoofdcentrum. Als kind leer je logisch denken en rationeel handelen. Problemen herleid je tot oorzaken en je doet je best ze goed op te lossen. De vaardigheden van het hoofdcentrum hangen samen met de linkerhersenhelft. Aan de rechterhersenhelft, waarin de basis ligt voor fantasie, verbeeldingskracht en intuïtie wordt veel minder aandacht besteed. Terwijl je verbeelding gebruiken toch ook een belangrijke hoofdactiviteit is. Het buikcentrum wordt geassocieerd met vitaliteit, instinct en emoties. In onze maatschappij staat vitaliteit hoog genoteerd. Het is belangrijk dat mensen energiek en gezond zijn en de reclame over bijvoorbeeld voedingssupplementen zoomt in op deze behoefte. Het hartcentrum is verbonden met zaken als genegenheid, liefde en creativiteit. De harttypen zijn gericht op anderen en hechten veel waarde aan erkenning door anderen. Het hartcentrum komt er volgens Hanna Nathans, auteur van Werken met het enneagram, in onze organisaties bekaaid van af. In tegenstelling tot wat veel bedrijven beweren - de mens centraal - concentreert de aandacht zich voornamelijk op het verhogen van de arbeidsproductiviteit en efficiëntie. De mens is als werknemer vaak een verbruiksartikel. Het harttype komt in de moderne organisatie zwaar onder druk te staan en raakt bij gebrek aan erkenning zijn bezieling kwijt. Type 1, 8 en 9 (zie column Ennagram en burnout voor type 1) zijn buiktypen. Type 2,3 en 4 zijn de harttypen (zie column Te aardig om te werken voor type 2 en Te hard werken voor type 3. Type 5,6 en 7 zijn de hoofdtypen. In deze column aandacht voor type 4, een harttype.

Type 4

Het liefst werk je als je inspiratie hebt. Je kunt dan door- en doorgaan. Als in een trance maak je het onderzoek af waarvoor je bent ingehuurd. Je bent op je best, voelt je in de zevende hemel. Je geest krijgt vleugels. De tijd verstrijkt zonder dat je er erg in hebt, je slaat maaltijden over, hebt er geen moeite mee helemaal op je eentje te zijn, en je kunt bergen verzetten. Je kijkt een beetje neer op sommige van je collega's, echte kantoortypes. Ze maken iedere dag van 9 tot 5 uur hun uren, eten braaf hun boterhammen die ze in hun lunchtrommeltje of in een plastic boterhamzakje hebben meegenomen. Jij maakt van iedere lunch een feest, als je tenminste luncht. Je zoekt een mooi plekje op aan het water en eet een pizza die je net bij de Turk hebt gekocht. Je krijgt tranen in je ogen wanneer twee statige witte zwanen met hun kleintjes tussen hen in traag en waardig voorbij zwemmen. Je raakt helemaal in extase als je de kleine zwaantjes met hun vliezen ziet peddelen. Je collega's begrijpen je ontroering niet zo, ze vinden je een beetje raar, wel bijzonder, artistiek en creatief, maar je bent niet echt zoals zij zijn. Je valt er een beetje buiten. Eigenlijk heb je dat je hele leven al ervaren, dat je er niet echt bij hoort. Misschien herken je je in het gevoel dat de cabaretier Theo Maassen neerzette in zijn voorstelling Ruwe pit. Hij vraagt het publiek of ze het gevoel herkennen van in een vliegtuig stappen en je een houding proberen te geven op een stoel. Hoe je je benen ook vouwt, of je ze tegen je borst trekt, in een gangpad laat uitsteken of licht gebogen houdt, het lukt je niet lekker en ontspannen te zitten. Je blijft schuiven op je stoel. Zo voelt hij zich nu altijd. Herken je dat?

Een ander element is dat je wars bent van regels en routine. Als je geen inspiratie hebt, neem je het liefst vrij om naar het museum te gaan, je weet toch dat er niets uit je handen komt. Die regeltjes dat je twee weken van te voren je vrije dagen moet opgeven, zijn niets voor jou, want hoe kan je nu twee weken van te voren bedenken of je die tinteling, die drive in je hebt? In je werk ben je geliefd vanwege je inlevingsvermogen. Vaak kan je haarscherp verwoorden hoe iemand die het moeilijk heeft zich voelt. Een sterke kant van je is dat je angstige mensen kan inspireren succesvol te zijn. Je houdt je in je leven vaak bezig met wat er niet is. Er is altijd verlangen. Dat houd je zelf in stand. Dat je bijvoorbeeld geen vaste relatie hebt, zit je dwars. Maar moeite ervoor doen, op een contactadvertentie reageren, ho maar. Het moet vanzelf komen, vind je en ondertussen vangt de werkdruk de leegte in je leven wel op. Als je niet goed in je vel steekt, kan je gemakkelijk gevoelens van jaloezie ervaren op alle mensen die het volgens jou wel gerealiseerd hebben. Ook sociale situaties wil je weleens vermijden, omdat die je confronteren met een gevoel van minderwaardigheid. Je voelt schaamte omdat anderen het meer gemaakt hebben, je niet zo uniek bent als je zelf wel denkt te zijn. Overigens, gevoelens van wraak, jaloezie of minderwaardigheid zal je niet gauw laten blijken, je bedekt ze door charme of door jezelf terug te trekken. Je loopt het risico op burnout, omdat je de werkdruk nodig hebt om je goed te voelen. je put jezelf bijvoorbeeld liever uit, dan je eenzaam en jaloers of wanhopig te voelen.

Ontwikkeling

Het ontwikkelde type 4 is volgens Nathans gelijkmoedig, zelfbewust en ervaart een vanzelfsprekend gevoel van verbondenheid. Het verlangen naar iets anders, een andere baan, een andere partner, een andere woning, een buitenhuisje, een andere auto of nieuwe kleren is niet meer de drijvende kracht, maar je kunt je vervulling meer vinden in acceptatie van je leven zoals het nu is. Het hoeft niet steeds maar anders. De rusteloosheid en opgejaagdheid is verdwenen uit je bestaan. Waarom heb je dat niet eerder gerealiseerd? Omdat je als de dood was voor routine en voor daadwerkelijke vervulling van je behoeftes. 'Het bezit van de zaak is het einde van het vermaak', was een uitspraak van je vader die je altijd met grote angst vervulde. Die uitspraak heeft mede je belemmerd om te hechten en je steeds maar opgejaagd om iets nieuws te starten. Doordat je geleerd hebt je aandacht op het positieve te richten en niet meer op te gaan in de toppen en dalen van je gevoelsleven, voel je je meer heel en verbonden. De behoefte om uniek te zijn, de schaamte wanneer de werkelijkheid je met je alledaagsheid confronteert, is verdwenen.