|
Hoe lang denkt u zelf dat u ziek
blijft?
Sinds 1 januari 2004 is de rol
van de bedrijfsarts bij de begeleiding van zieke werknemers
(nog) belangrijker geworden. Naast de begeleiding mag hij
of zij voor behandeling ook doorverwijzen naar andere hulpverleners,
een taak die tot voorheen voorbehouden was aan de huisarts.
Er is tot nu toe nog weinig bekend over de kwaliteit van
de begeleiding van psychisch zieke werknemers door de bedrijfsarts.
Ook is onbekend of de begeleiding bijdraagt aan een vermindering
van de duur van het ziekteverzuim. Welke wetenschappelijke
kennis en instrumenten kunnen de kwaliteit van de begeleiding
door de bedrijfsarts verbeteren? Deze vragen staan centraal
in het proefschrift 'Employees with common mental disorders:
from diagnosis to return to work" dat door Karen Nieuwenhuijsen
(UvA) verdedigd wordt op 30 januari 2004 om 10.00 uur in
de Oude Lutherse Kerk in Amsterdam.
Het doel van haar proefschrift is bij te dragen aan de sociaal-medische
begeleiding van werknemers die verzuimen vanwege psychische
klachten. Is dat gelukt?
Diagnose
Veel voorkomende psychische ziekten van werknemers zijn:
overspanning, burnout, depressies en angststoornissen. Ongeveer
30% van het ziekteverzuim wordt veroorzaakt door dit soort
klachten. Nieuwenhuijsen heeft allereerst onderzocht of
de diagnosestelling van de bedrijfsarts zou kunnen verbeteren
door het instrument: de Depressie, Angst en Stress Schalen.
Haar conclusie is dat bedrijfsartsen het instrument kunnen
gebruiken om een depressie of angststoornis uit te sluiten,
maar dat een score die duidt op depressie of angst altijd
gevolgd moet worden door een gesprek. Een vragenlijst kan
dus tijdsbesparing opleveren, maar je zult toch altijd moeten
onderzoeken via een gesprek wat er dan wel aan de hand is.
Hoe lang gaat het duren?
Waar werkgevers en leidinggevenden om staan te springen
is een antwoord op de vraag: hoe lang gaat het duren? Ze
willen weten of iemand nog terugkeert en of er vervanging
voor de werknemer moet worden aangesteld. Interessant is
dat Nieuwenhuijsen heeft onderzocht welke kenmerken van
de werknemer, de aandoening of de omgeving het beloop van
het ziekteverzuim kunnen voorspellen. Uitkomst: iemand heeft
kans op langer verzuim als hij of zij boven de vijftig is,
zelf pessimistisch aankijkt tegen de duur (het gaat langer
dan drie maanden duren), een gemiddeld of hoog opleidingsniveau
heeft en de diagnose heeft van angststoornis en/of depressie.
Onverwacht in dit rijtje is het gemiddelde of hoge opleidingsniveau.
Het stereotype beeld tot nu toe is dat mensen met een lagere
opleiding juist langer verzuimen, omdat zij psychische klachten
in lichamelijke klachten vertalen (somatiseren).
Het gedrag van de leidinggevende
In veel verzuimprotocollen staat dat de ziekmelding bij
de leidinggevende moet gebeuren en dat de leidinggevende
veel contact moet houden met de werknemer. Werknemers zijn
hier nogal eens niet van gediend, ervaren dat ze van de
telefoontjes alleen maar meer gestresst raken. Drie aspecten
van het gedrag van 85 leidinggevenden werden gemeten: communicatie,
stimuleren van gedeeltelijke terugkeer ook al is iemand
niet volledig hersteld en overleg met andere professionals,
zoals bedrijfsarts of personeelsfunctionaris. Tja, een niet
zo eenduidig beeld komt hieruit. Veelvuldig contact tussen
leidinggevende en werknemer kan leiden tot een kortere verzuimduur,
maar alleen als de depressieve klachten niet zo ernstig
zijn. Maar wat het meest opvallende is uit dit deelonderzoek
van Nieuwenhuijsen en zeker nader onderzocht zal moeten
worden is dat het overleg tussen leidinggevende en andere
professionals leidt tot een langere verzuimduur, ongeacht
de ernst van de psychische klachten. Haar conclusie: veelvuldig
contact tussen leidinggevende en werknemer is aan te bevelen,
evenals follow-up contacten als de werknemer weer aan het
werk is.
Kwaliteit van de begeleiding door
de bedrijfsarts
Natuurlijk is het moeilijk een omschrijving te geven van
de kwaliteit van de begeleiding. Nieuwenhuijsen heeft kwaliteit
omschreven als het zich houden aan de richtlijn 'handelen
van de bedrijfsarts bij psychische klachten.' De conclusie
is dat de bedrijfsarts die zich beter houdt aan de richtlijn
de duur van het ziekteverzuim bekort. Overigens lijkt Nieuwenhuijsen
deze conclusie zelf tegen te spreken, omdat ze ook concludeert
dat "een hoge totale kwaliteit verrassend genoeg gerelateerd
was aan een langere verzuimduur." Opvallende uitkomst
was dat doorverwijzen naar de huisarts leidt tot langere
verzuimduur. Er werd geen relatie gevonden tussen de kwaliteit
van de begeleiding en de afname van klachten. Wél
was er een opvallende andere uitkomst: hoe lager de kwaliteit
van de begeleiding door de bedrijfsarts, hoe tevredener
de patiënt! Met ander woorden: patiënten voelen
zich beter geholpen door de bedrijfsarts die zich minder
aan de richtlijnen houdt. Nieuwenhuijsen beveelt dan ook
de richtlijnen beter aan te passen aan de behoeften van
de werknemers en bedrijfsartsen te trainen in communicatieve
vaardigheden. Betrek voortaan werknemers bij het opstellen
van richtlijnen, is haar aanbeveling aan de beroepsvereniging
van bedrijfsartsen.
Aanbevelingen
Van Nieuwenhuijsen beveelt de bedrijfsartsen aan dat ze
zich houden aan de richtlijn én dat ze de werknemers
in het eerste gesprek vragen: hoe lang denkt u dat het gaat
duren? Voor werkgevers beveelt Nieuwenhuijsen aan een Arbodienst
te contracteren met bedrijfsartsen die zich houden aan de
richtlijnen. Leidinggevenden beveelt ze aan regelmatig contact
te houden met de psychisch zieke werknemers. Wat niet in
haar aanbevelingen staat, maar wat ik zelf concludeer uit
haar onderzoek is: wees voorzichtig met doorverwijzing naar
de huisarts en kijk kritisch naar het overleg tussen leidinggevende
en andere professionals, het Sociaal Medisch Team (SMT).
Leidt het SMT daadwerkelijk tot een betere begeleiding en
verkorting van het ziekteverzuim?
Toekomstig onderzoek
Richt interventie-onderzoek op twee gebieden is de aanbeveling
van Nieuwenhuijsen: probeer de negatieve verwachtingen van
werknemers over de duur van hun verzuim te beïnvloeden
en train leidinggevenden in het optimaal begeleiden van
hun werknemers met psychische klachten.
Het is leuk een proefschrift te
lezen waar je in de praktijk wat mee kunt. Iedere professional
kan een lijstje maken op grond waarvan hij of zij de duur
van het ziekteverzuim voorspelt. Vanaf nu kun je werken
aan het uitdagen van doemverwachtingen van de cliënt
over de duur van zijn ziekte. En vanaf nu kun je proberen
de begeleiding goed te communiceren, duidelijk te zijn in
wat je wel en niet verwacht en kunt doen voor de cliënt.
De training van leidinggevenden in het omgaan met werknemers
met psychische klachten is voor organisatie-adviesbureau's
een gat in de markt.
|
