Ziektewinst

'Wat moet ik met zo iemand?' vraagt een hoofd communicatie zich af. 'Een medewerker van mij zegt dat hij burnout heeft vanwege het lage niveau van zijn werkzaamheden. En als ik hem dan zeg dat hij dan maar naar ander werk moet uitkijken, zegt hij dat dat niet kan, omdat hij ziek is. Hij is immers burnout. Geloof jij het? Hij gebruikt burnout alleen maar om ander werk af te dwingen. Daar kan ik toch niet in meegaan?'

Een ziekte gebruiken om iets voor elkaar te krijgen. Het komt vaker voor, en wordt ook wel secundaire ziektewinst genoemd. Dit staat tegenover primaire ziektewinst. Dat is de winst die je van je ziekte hebt als je daardoor niet met de problemen hoeft bezig te houden die de ziekte veroorzaken. Wel voor hoofdpijn naar de dokter, maar geen aandacht voor de problemen die de oorzaak van de hoofdpijn zijn.

Ziekte gebruiken om er beter van te worden. Als je zoiets bij een medewerker constateert, ben je geneigd dat te veroordelen en de klachten niet serieus te nemen. Dat is een begrijpelijke reactie, maar volstrekt inadequaat. De chef of bedrijfsarts neemt de klachten niet serieus en de medewerker zal nog meer gaan bewijzen dat hij echt niets kan. Gevolg: ziekteverzuim dat onnodig lang wordt gerekt.

Moet je voor de lieve vrede de ziekte, die misschien geen ziekte is, dan maar erkennen? Dat niet. Wat je wel kunt doen is de klachten die met de ziekte worden verbonden serieus nemen. In dit geval: wel ingaan op de klacht van onderbelasting zonder daarbij het al of niet bestaan van de burnout ter discussie te stellen.

Secundaire ziektewinst komt vaak voor bij burnout. Ik veroordeel het niet. Integendeel, ik gebruik het als aanzet voor de behandeling en maak het bespreekbaar. Het voordeel is meestal van korte duur, op de langere termijn is iemand slechter af. Wat is er nog meer nodig om te verbeteren? Waar ligt het gezamenlijke doel van de organisatie en de medewerker? Welke eerste stap kan gezet worden richting herstel?

Er zijn nogal wat psychiaters die menen en zelfs wetenschappelijk kunnen aantonen dat secundaire ziektewinst succesvolle behandeling in de weg staat (zie bijvoorbeeld het proefschrift van Jacques van Egmond: Secondary Gain in Psychiatry, 2005) . De patiënt heeft er in hun ogen immers alle baat bij zich tegen genezing te verzetten, zo redeneren zij. En ook zij bestempelen zo'n patiënt als iemand die onbewust aan zijn ziekte vasthoudt. Ze krijgen gelijk omdat ze dat mechanisme zelf versterken. Ze geven de patiënt de schuld en gaan niet na hoe hun eigen behandeling kan verbeteren.