De angst voor het zwarte gat

Een van mijn cliëntes is 55 jaar en woont alleen. Vijfentwintig jaar geleden is ze gescheiden en tien jaar geleden had ze haar laatste relatie. Ze reist veel en heeft genoeg vrienden en vriendinnen, maar het vooruitzicht om na haar pensioen alleen door het leven te moeten, drukte de laatste jaren zwaar op haar. Ze heeft een baan van vier dagen in de week, maar werkt vaak langer door. Ze klampt zich vast aan haar werk. Straks is ze ook dat nog kwijt: contacten met collega's, ergens bijhoren, het gevoel iets zinvols te doen.
Haar angst voor het zwarte gat is opeens verminderd na het lezen van het onlangs verschenen boek Oud worden, hoe doe je dat, samengesteld door Kor Bedee. Het was vooral de volgende passage, geschreven door de emeritus hoogleraar kinderrecht Miek de Langen (1930), die haar visie op de toekomst veranderde: 'Het ouder worden verloopt misschien ook wat geleidelijker wanneer je altijd al alleen bent geweest. Je wordt niet geconfronteerd met een scheiding of een ernstig zieke of demente partner of met het veelal moeilijke bestaan van een alleen achterblijvende.' In een keer zag ze een toekomst voor zich waarin ze de dingen kon gaan doen die ze graag doet: reizen, musea bezoeken, tennissen, muziek maken en concerten bezoeken.
Miek de Langen schrijft dat het ouder worden voor haar een opluchting was. Als hoogleraar werkte ze onder gigantische stress. Op haar 62-ste, op het hoogtepunt van haar eigen kunnen, is ze gestopt, maar niet ineens. Ze heeft er vijf jaar over gedaan om het werk langzaam los te laten en is daar heel tevreden over. Zo is ze niet in een zwart gat gevallen en heeft ze de tijd genomen om haar sociale contacten uit te breiden. Want die waren erbij in geschoten in de laatste jaren van haar carrière. Nu nodigt ze 's winters haar vrienden uit voor een wijnproeverij, in de zomer ontvangt ze hen graag in haar Italiaanse buitenhuis. Ze voelt zich als alleenstaande vrouw niet eenzaam. Er doen zich volgens haar zoveel nieuwe dingen voor als je stopt met werken.
Ook voor mij heeft dit boek als een eye opener gewerkt. Ik werd vooral vrolijk bij het lezen van het verhaal van de 97-jarige Anne Biegel, schrijfster en oud-journaliste. Ze komt nog steeds tijd tekort, zegt ze. 'Je maakt 's avonds een lijstje van wat je de volgende dag wilt doen en aan het eind van de dag zie je dat de helft niet is gebeurd.' Natuurlijk frustreert dat, zeker omdat het komt doordat je langzamer geworden bent of dingen kwijtraakt en dan uren bezig bent met zoeken. Maar toch, zo wil ik ook wel oud worden: altijd tijd tekort.

info@carienkarsten.nl

Carien Karsten is juriste en psychotherapeute
Deze Column verscheen eerder in Opzij, december 2003