bron: in 30 dagen uit je burnout, Carien Karsten

Dag 1

Burnout? Ik?!
Je hebt het druk op je werk. De werkdruk neemt toe, je gunt jezelf steeds minder tijd om pauze te nemen. Soms neem je werk mee naar huis. Door de week maak je nauwelijks afspraken, omdat je er niets niet meer bij kunt hebben. Het liefst lig je het hele weekend met een boek op de bank. Feestdagen? Je hoofd staat er niet naar, je ziet het alleen maar als een extra inspanning. Na de vakantie merk je dat de accu snel weer leeg is. Je probeert je staande te houden door meer vrije dagen op te nemen, een stapje terug te doen, minder uren te werken. Maar het helpt niet. En die verkoudheid gaat ook maar niet over.
De druppel is dat je ’s nachts klam van het zweet met pijn op de borst wakker wordt. De dokter onderzoekt je en stelt misschien een hoge bloeddruk vast, hyperventilatie of bloedarmoede. ‘Waarschijnlijk door stress,’ zegt de dokter erbij. ‘Misschien moeten we denken aan burnout.’ Burnout? Ik?! Dat overkomt alleen anderen, denk je dan. Je meldt je voor een paar dagen ziek en wilt maandag weer aan de slag.
Maar na een paar dagen moet je toegeven dat het niet meer gaat. Dat het eigenlijk al veel langer niet gaat. Je voelt je beroerd. Harde geluiden, schelle stemmen, veel gepraat – opeens kun je er helemaal niet meer tegen. Boodschappen doen in een drukke supermarkt? Vergeet het maar – het is opeens te veel voor je. Overal moet je lijstjes voor maken, want anders vergeet je de helft. Twee dingen tegelijk doen lukt niet meer, zelfs tegelijk spaghetti en de saus klaarmaken gaat niet. Hoe pakte je zoiets ook alweer aan? Er komt nauwelijks iets meer uit je handen. Je administratie is een puinhoop, het lukt je niet meer om orde te scheppen.
Heeft de dokter gelijk? Ben ik burnout?

Vaststellen van burnout
Burnout is een veelgebruikt etiket, maar geen officiële diagnose voor psychologen of psychiaters. Het is ook niet medisch vast te stellen door een lichamelijk onderzoek.
De huisarts of bedrijfsarts denkt aan burnout als je extreem uitgeput bent geraakt door langdurige overbelasting in je werk, je het gevoel hebt op een afstand te staan van je werk en je omgeving en je ernstig twijfelt aan je eigen competentie. Die overbelasting kan komen doordat je minder aankunt, bijvoorbeeld door een ernstig verlies, een ziekte of een ingrijpende gebeurtenis. Je kunt ook overbelast zijn geraakt doordat je te veel hooi op je vork hebt gekregen, doordat je werk zwaarder is geworden.
Maar wat is nou té zwaar? Objectieve maatstaven zijn er niet voor stress. Als het gaat om stress is het individu zelf de enige maatstaf. Ieder mens reageert verschillend op werkdruk: de een neemt het mee naar huis en ligt er ’s nachts wakker van, de ander denkt: morgen is er weer een dag.
Wel kun je aan jezelf afmeten wat langdurige stress met je doet. Hoe slaap je op dit moment, vergeleken met een jaar geleden? Heb je het idee dat je stemming veel vaker wisselt dan vroeger? Ben je van een vrolijk mens veranderd in iemand die piekert en maalt? Loop je risico op burnout of valt het allemaal wel mee? Vul het onderstaande vragenlijstje in, zodat je snel inzicht krijgt in hoe je ervoor staat.

Doe de burnouttest

Wat is het verschil met overspannenheid?
Burnout wordt vaak op één hoop gegooid met overspannenheid, surmenage, hyperesthetisch emotioneel syndroom, neurasthenie en chronisch stresssyndroom. Bij al deze ziektebeelden zorgt stress voor een verstoring van het evenwicht, een plotseling instorten. De meest gestelde diagnoses zijn overspannenheid en burnout.
Overspannenheid heeft een kortetermijnoorzaak. De stress die de directe aanleiding is voor de overspannenheid ligt in het nabije verleden. Vuistregel is dat binnen drie maanden ná de stressfactor (verhuizing, andere werktaken, een verbroken relatie of vriendschap) iemand overspannen is. De overspannenheid gaat gepaard met veel stressklachten, zoals huilbuien, een gevoel van opgejaagdheid, niet goed kunnen slapen, nek- en hoofdpijn. Maar de energie is nog niet op: uitputting is niet de klacht die op de voorgrond staat. Dat zijn veel meer labiliteit en opgejaagdheid.
Bij burnout is iemand veel langer over zijn grenzen heen gegaan. De accu is leeg. Iemand is helemaal op en wil niet meer. Ziet de zin van het werk niet meer, wordt al misselijk als hij in de omgeving van het werk komt, of zelfs het bordje ziet met de plaatsnaam van het werk. Er is een sterke fysieke reactie van walging of angst op typerende kenmerken van het werk. Mensen willen niets meer met hun collega’s te maken hebben, laten hun vrouw bellen en nemen zelf de telefoon niet meer op. Het is alsof ze getraumatiseerd zijn door hun werk. Dát is burnout.

Sluit andere oorzaken uit
Je huisarts zal eerst nagaan of je klachten geen andere oorzaak hebben. Ook door de overgang, een virusziekte als Pfeiffer of een voedingsziekte als coeliakie kun je je uitgeput voelen. Ga daarom nauwkeurig alle klachten na waar je last van hebt en schrijf ze op, zodat je ze in de spreekkamer niet weer vergeten bent. Hoe vollediger jouw eigen observatie, des te nauwkeuriger de diagnose van je huisarts.

Gaat burnout samen met RSI, de beruchte muisarm?
Ja, burnout kán samengaan met andere fysieke klachten en ziektes waarbij ook je lichaam ontregeld is door chronische stress. Soms begint het ziekteverzuim met RSI (repetitive strain injury). Fysiotherapeuten onderscheiden drie fases in RSI. In de eerste fase heb je lichte pijn aan het einde van de werkdag in je nek, tussen je schouders, aan je armen, pols en handen. Je herstelt van de pijn. In de tweede fase heb je terugkerende pijn eerder op de dag. De pijn trekt niet snel weg maar kan maandenlang aanhouden. Herstel is meestal nog wel mogelijk. In de derde fase heb je continu last van pijn en vermoeidheid, je slaap is verstoord, je bent minder productief en het herstel is zeer moeizaam en soms onmogelijk. In deze derde fase is er sprake van een grote overlap tussen burnout en RSI. Bij beide ziektebeelden is de slaap verstoord, ben je moe, heb je continu pijn aan pezen en gewrichten, ben je somber en soms depressief en ben je bang dat het nooit meer goed komt. Als blijkt dat je erg veel last hebt gehad van werkstress en je met de gebruikelijke aanpak van RSI niet herstelt, kun je baat hebben bij een programma dat gericht is op het herstellen van burnout.
RSI en burnout komen voor bij mensen met dezelfde persoonlijkheidstrekken: perfectionisme, hoge eisen aan zichzelf stellen, zich extreem aanpassen aan de wensen en behoeftes van anderen en slecht voor zichzelf zorgen. Hoe blijf je jezelf en houd je het leven toch leefbaar als je zo bent? In dag 15 gaan we hieraan werken.

Analyseer je stress
Waar komt die stress toch vandaan? Voor burnout en RSI is het belangrijk om te analyseren wat stress veroorzaakt in je leven. Houd daarom vanaf vandaag een stressdagboek bij: in welke situatie ervaar je stress? Wat voel je dan? Noteer ook hoe erg het is – op een schaal van 10 (heel erge, bijna ondraaglijke stress) tot 1 (totaal geen stressgevoel):