Ik voel het aan m'n water (type 8)

In het enneagram zijn de negen persoonlijkheidstypen onderscheiden in drie soorten: hoofdtypen, harttypen en buiktypen. Type 8 hoort samen met type 9 en type 1 tot het buiktype. Je herkent de typen aan hun instelling: ze gaan af op hun intuïtie, 'gutfeelings', ze voelen het aan hun water of iets deugt of niet. Het buikcentrum is een bron van energie, vitaliteit en kracht. 'Doen' staat voorop. Macht, controle, rechtvaardigheid en woede zijn gemeenschappelijke thema's,volgens Nathans in haar boek over werken met het enneagram.

Als ze zich voelen tekortschieten, hebben ze last van schuldgevoelens. Dit onderscheidt ze van de harttypen die bij falen meer last hebben van schaamte. De drie buiktypen hebben de neiging zich tegen de buitenwereld te keren, maar doen dat ieder op hun eigen manier.
Type 8 richt zijn woede op anderen, kan uit z'n vel springen van boosheid. Type 9 uit de boosheid indirect, gaat mokken en zich terugtrekken. Type 1 mag z'n boosheid niet uiten, onderdrukt zijn woede. Voor anderen is die woede wél voelbaar.De buiktypen richten hun energie op de buitenwereld. Nadeel hiervan is dat ze zichzelf nogal eens vergeten.
Type 8 vergeet in het controleren van de ander zichzelf, type 9 gaat teveel mee in de agenda van anderen en type 1 onderdrukt zijn eigen wensen en behoeften. De ontwikkeling van de buiktypen ligt in het liefhebben van zichzelf.

Type 8
Fysiek zijn de types 8 forse figuren. Ze vullen de ruimte. Ze lopen zelfverzekerd, maar wel een beetje lomp. Ze zullen je altijd een stevige hand geven en je diep in de ogen kijken. Het zijn de wat ruigere types, macho in de gunstige zin van het woord. Typerend is dat ze recht voor z'n raap dingen kunnen benoemen en een feilloos gevoel hebben voor wat niet in de haak is.
Het zijn wel 'alles of niets' typen: iets deugt of niet. Er zit weinig tussen in.
De types 8 worden gedreven door een sterke behoefte aan onafhankelijkheid. Je vindt ze in
de journalistiek, management, de advocatuur, medische beroepen (specialisten, tandartsen en dierenartsen), piloten en eenpitters. Ze zijn eigenaar-directeur van een makelaardij, financieel bedrijf of ICT-organisatie. Ze willen scoren en de besten zijn in hun vak, worden voortgedreven door een ambitieuze en competitieve instelling. Ze nemen initiatief en hebben een sociale instelling. Vincent, docent aan een HBO-instelling, organiseerde bijvoorbeeld zelf met zijn vakgroep een nieuwjaarsborrel voor de hele school. Normaal deed de school dat,
maar nu dit achterwege bleef, nam hij het initiatief. De toespraak die hij hield over de toekomst van de wereld, ging een tikkeltje te ver. Maar ook dat hoort bij type 8, ze leven in excessen en passeren daarbij hun eigen grenzen en die van anderen.
Voor mij was een eye-opener dat type 8 verwacht dat anderen even goed hun wensen weten naar voren te brengen, zich even assertief weten op te stellen als zij zelf dat doen. Ze zijn weinig empathisch, leven zich nauwelijks is in de behoeften van anderen. Ik vond dit verwarrend, omdat ik er van was uitgegaan dat type 8 zich zou inleven in de ander, omdat hij wel intuïtief sterk is, en voortgedreven wordt door een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Automatisch schreef ik type 8 dus ook empathie toe, maar dat ontbreekt. Het ontbreekt hen ook aan empathie met zichzelf, ze kunnen weinig met hun eigen behoeftige en kwetsbare kant, ze negeren of ontkennen hun vermeende zwakte.
Type 8 schakelt empathie gelijk aan 'pamperen', hij gruwt ervan voor de ander te denken. De type 8 manager zegt bijvoorbeeld: 'mijn deur staat altijd open.' Vreemd genoeg, althans volgens hem, maakt vrijwel niemand gebruik van de open deur. Dat heeft weer te maken met de 'recht voor z'n raap' benadering en weinig ontwikkeld inlevingsvermogen.In deze tijd van emotioneel intelligent leiderschap, waarbij empathie - het je kunnen inleven in de ander - een belangrijke competentie is, delven deze krachtige leiderschapsfiguren in selectie en bij promotie het onderspit. De neiging geen grenzen te erkennen, is een risicofactor voor burnout. De types 8 maken werkdagen van tien uur of meer. Ze zijn daar trots op, maar het geeft ook veel stress. De stresshantering, veel eten, roken en drinken, jaagt ze op. Ze zijn weinig lief voor zichzelf, ontkennen signalen van burnout en kunnen van het ene moment op het andere instorten. De weg naar herstel duurt een of twee jaar en houdt een intensieve waardenheroriëntatie in.Ontwikkeling De typen 8 negeren zichzelf. Dat is een belangrijke handicap voor ontwikkeling en hulp. Hoe leren ze zien dat ze zelf ook 'waarde' hebben? De aanleiding om tot een waardenheroriëntatie te komen kan gelegen zijn in een confrontatie met de buitenwereld of met zichzelf. Soms geeft de partner grenzen aan, type 8 kan kiezen tussen werk of de partner. Soms komt type 8 door ziekte tot bezinning of door symptomen zoals slecht slapen en piekeren en malen. Als behandelaar ben ik zelf een paar keer de mist ingegaan bij type 8 door ze gerust te stellen. Ik constateerde dat er sprake was van risico op burnout, maar dat ze er nog niet helemaal opgebrand waren. Mijn advies was een preventief traject te volgen. Waar ik geen rekening mee had gehouden was hun 'alles of niets' houding: het is burnout, of het is het niet. Eigenlijk had ik als een dokter autoritair de diagnose moeten stellen en maatregelen moeten voorschrijven. Mijn diagnose van 'risico op' was te zwak, mijn advies gaf te veel ruimte. Van één van hen kreeg ik een mailtje dat hij zich voor behandeling zou melden als het echt mis ging. Nu hoopte hij met een paar maatregelen, zoals 's avonds niet meer van 8 tot 10 achter de computer zitten te kunnen volstaan. De typen 8 zullen anderen niet pamperen, maar hebben er ook moeite mee zorg voor zichzelf te ontvangen. Dit patroon doorbreken, zichzelf toestaan kwetsbaar te zijn, kan een goede eerste stap zijn.