Hoe zet je de stressknop uit?

Stress is geen probleem. Maar als de stress blijft als de aanleiding ervoor is verdwenen, dan heb je wel een probleem. Als jouw lichaam in de stressmodus blijft, ligt een burn-out snel op de loer.

Steeds meer werknemers blijven lang thuis vanwege burn-outklachten. In 1999 meldde een op de tien mensen burn-outklachten, nu is dat een op de zes (CBS). In 2000 bleven werknemers volgens cijfers van zorgverzekeraars gemiddeld 120 dagen thuis vanwege burn-outklachten, nu ligt dat gemiddelde op 242 dagen (ArboNed).

Volgens een raming van TNO in 2015 kost dit de werkgevers 1,8 miljard euro. Alle reden om daar wat aan te doen. Maar wat? Het werk reorganiseren? Van Facebook af? Je minder druk maken? Adviezen genoeg in deze tijden van stress. Maar wat helpt echt?

Lichamelijk proces

Onlangs hoorde ik een voorzitter van een scholengemeenschap tegen zijn leerkrachten zeggen dat stress een keuze is. Dat is niet alleen een weinig inlevende opmerking tegenover de beroepsgroep die het meest lijdt onder stress, het ontkent ook dat stress een lichamelijk proces is dat je niet naar believen kunt stoppen. Iedereen die weleens wakker wordt voordat de wekker afgaat als er iets spannend staat te gebeuren, kan ervaren dat stress iets met je lijf doet dat je niet onder controle hebt.

Wat gebeurt er in zo’n situatie? Omdat je je bijvoorbeeld druk maakt of je wel op tijd op het vliegveld komt om je vroege vakantievlucht niet te missen, produceert je lichaam eerder dan normaal het stresshormoon cortisol. Daardoor gaan je hartslag en je bloeddruk omhoog. Ook je brein past zich aan en haalt je uit je droomslaap. En hup, je bent wakker. Dat gebeurt allemaal zonder dat je daar zelf invloed op hebt. En dat kan goed uitpakken als je op tijd op je bestemming moet zijn.

Het gaat mis als je vroeg wakker blijft worden, terwijl de noodzaak daarvoor er niet meer is. Je lichaam blijft dan steken in het oorspronkelijke aanpassingsproces. Je kunt dat vergelijken met een waterkoker die niet afslaat als het water al lang aan de kook is. Dan brandt hij door. Zoals je zelf burn-outklachten krijgt als je stressreacties maar blijven doorgaan.

Allostatische last

De neurowetenschapper Bruce McEwan noemt dat proces van aanpassing – anticiperen op een stressvolle situatie – allostase: het vinden van een nieuw evenwicht. Blijft dat proces maar doorgaan, terwijl het niet meer nodig is, dan is er sprake van een allostatische last, een chronische activering van de hormonale as (HHB-as). Het lichaam herstelt zich dan niet meer en dat leidt tot allerlei fysieke klachten.

Zo’n overbelasting kan volgens McEwan op vier manieren ontstaan:

  1. Te veel nieuwe gebeurtenissen in te korte tijd
  2. Je niet kunnen aanpassen aan de stresssituatie
  3. Onvermogen de stressreactie te stoppen als de stresssituatie voorbij is
  4. Niet goed functionerende hormonale stressrespons

Het concept van allostatische last helpt om te zien hoe je in situaties die je misschien niet in de hand hebt, toch iets kunt doen om je stress te verminderen. In het eerste geval, als er zich veel nieuwe gebeurtenissen voordoen in korte tijd, kun je misschien niet voorkomen dat je daar gestrest van raakt, maar je kunt wel kijken of je voldoende hersteltijd kunt inbouwen. Door het te nemen, of door erom te vragen.

In het tweede geval, als je je niet kunt aanpassen aan de nieuwe stresssituatie, bijvoorbeeld als je voor je nieuwe werk meer moet reizen, dan heeft het geen zin om het toch maar te proberen. Accepteer dat je lichaam dit niet aankan en kijk of je ander werk kunt gaan doen binnen of buiten de organisatie. Als je, zoals in geval drie, merkt dat je je stressreactie niet kunt stoppen als de stresssituatie voorbij is, dan wordt het tijd voor professionele hulp. Bijvoorbeeld als je superalert blijft of je baby huilt, terwijl hij al lang ’s nachts goed doorslaapt. In zo’n geval heeft de stresssituatie van een huilbaby een traumatische impact. Zorg dan dat je hulp zoekt voor het uitzetten van de stressrespons.

Tot slot kan het gebeuren dat je stresssysteem niet goed werkt en je voortdurend meer stresshormonen aanmaakt dan nodig is. Dat zorgt voor allerlei lichamelijke klachten zoals overgewicht, risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Ook hier geldt: denk niet dat je het maar moet verdragen. Zorg voor tegengas. Leer via yoga, ademhalingsoefeningen en mindfulness je lijf te kalmeren. Vermijd overbelasting zowel privé als in het werk.

In alle gevallen geldt dat het goed is om je lichaam tot rust te laten komen. Zorg voor voldoende pauzes in je werk, neem lange, vrije weekeinden en vakantiedagen op zonder dat je smartphone mee mag. Na iedere goed geplande pauze werk je beter.

 

 

Vorig bericht
Depressieve jonge vader: richt je op je werk
Volgend bericht
Boete HSK voor alternatieve burn-outdiagnose onterecht

Gerelateerde berichten

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Menu