Maximizers

Tekst: Susan Smit

Een terras op een van de grachten van Amsterdam op zomaar een zonnige middag. Een groepje vriendinnen buigt zich bewonderend om de pols van het trotse middelpunt. De vrouw laat haar horloge met diamantjes rondom de wijzerplaat schitteren in het licht. 'Het kostte zowat een maandsalaris,' zegt ze, 'maar dit ding schijnt echt helemaal top of the bill te zijn. Mariah Carey heeft er ook één.' Deze vrouw ziet er niet uit alsof ze bezuinigt op wat dan ook: ze draagt een groene designertop die perfect kleurt bij haar Tod's tas. Haar nagels zijn gemanicuurd, haar haar is in een trendy model geknipt en ze heeft het lichaam van een fotomodel. Bovendien houdt ze de conversatie aan tafel sprankelend en swicht, als haar mobiel rinkelt, net zo makkelijk over op een zakelijke toon. Met een Waterman-vulpen noteert ze een afspraak in haar leren Filofax om daarna met zwier nog een fles van de beste Chablis op de kaart te bestellen.
Geen twijfel mogelijk: dit is een maximizer. Maximizers vinden alleen het beste goed genoeg voor zichzelf. Op alle gebieden in het leven, van hun carrière tot hun garderobe en relatie, streven ze naar perfectie. Ze schuimen dagenlang de stad af op zoek naar het perfecte jasje, tolereren nog geen minuscuul vetrolletje, reserveren bij de beste restaurants, vliegen eersteklas, velen alleen de fijnste lingerie op hun lijf en zijn in staat om een espresso-apparaat terug te brengen als ze er een krasje op ontdekken. Het doel: het beste voor zichzelf scoren. Want zij hebben ook recht op genot. Bovendien werken ze er hard genoeg voor. "Maximizers zijn voortdurend op zoek naar geluk en tevredenheid" zegt psycholoog en auteur Carien Karsten, "maar juist maximizers vinden die niet omdat ze altijd het gevoel hebben dat het beter kan. Het tevreden gevoel is er altijd maar even, want er valt altijd wel weer iets beters, nieuwers of mooiers te willen."
Tegenover de maximizers staan de satificers: zij houden ook wel van winkelen en genieten, maar kopen een dvd-speler uit de middenklasse, bestellen de huiswijn, boeken een last minute-reis en lopen toevallig tegen een leuk truitje aan dat nog betaalbaar is ook. Zij kiezen voor iets en houden zich verder niet bezig met de vraag of er verderop nog iets beters te vinden is. Ze hebben een paar goede vrienden, wachten geduldig tot carrièrekansen zich voordoen en trouwen rond hun dertigste met de partner die ze nog kennen uit hun studententijd. Voor de ware maximizer komt deze levensstijl overeen met het wachten op een bus die nooit komt. Ze beschouwen satisficers als passief, lui en middelmatig. Myriam (33), eigenaresse van twee kledingzaken en een tweede huis in Frankrijk, verwoordt het zo: "Een doornee leven, met een uitzichtloos baantje, een tweedehands auto en twee katten, zou mijn dood worden. Ik wil meer van het leven dan 'gewoon' zijn en alles laten afhangen van het toeval. Ik wil mezelf bewijzen, genieten van luxe en schoonheid, eruit halen wat erin zit en het beste zijn wat ik kan zijn."
Er zijn steeds meer maximizers in Nederland, getuige de populariteit van televisieprogramma's als Wannahaves, tijdschriften gevuld met de nieuwste gadgets en gidsen met ranglijsten. Er is immers weinig tijd en er zijn zoveel keuzes. Als een maximizervrouw op reis gaat kiest ze een hotel uit het koffietafelboek Hip Hotels, bladert ze door de Michelin-gids of de Lekker (top 500 van beste restaurants) om een toprestaurant uit te zoeken en raadpleegt ze de Wijnalmanak om de beste wijn te kiezen. De leukste winkels heeft ze al in Mike's Funshoppinggids opgezocht, alwaar ze zich zal storten op alleen de allerbeste producten. De ranglijstjesmanie kent geen grenzen. De Nederlandse universiteiten werden in 1999 aan vijf verschillende testen onderworpen en het Algemeen Dagblad is op de dag van de oliebollentest in december en de haringentest in juni al na een paar uur uitverkocht. Het ledenaantal van de Nederlandse Consumentenbond overweldigend: het is de op een na grootste consumentenorganisatie ter wereld.
Hoe komen we zo massaal aan dat streven naar perfectie? De films, tv-programma's en tijdschriften waarin we meer dan ooit geconfronteerd worden met 'the rich and famous' kunnen er iets mee te maken hebben. In MTV's Cribs kijken we lekkerbekkend naar de jacuzzi's van de rijken der aarde, in Rich kids zien we hoe twee rijke meisjes shoppen tot ze droppen met papa's limousine, in RTL-Boulevard en alle kopieën daarvan horen we over de hysterische entourages, outfits en onderkomens van supersterren. Dat willen wij ook! Ligt een jacuzzi niet binnen de mogelijkheden, dan toch op z'n minst een potje La Mer-crème of de ultieme digitale camera. Reclames spelen handig in op onze behoefte aan goed, beter, best: Pepsi spoort ons aan 'to live life to the max', het nieuwe strijkijzer van Philips heet Perfective en Claudia Schiffer eist perfectie in de Elnette-reclame. Zo blijven we meedraaien in de hedonistische tredmolen, want er is altijd wel een nieuwere, snellere en verbeterde must-have om te scoren. En wat moeten we dan absoluut hebben om mee te tellen? Piepkleine mobieltjes, sieraden, de nieuwste lipglosjes en I-pods, kortom: luxeproducten met een exclusief tintje die ons het gevoel geven dat we iets waard zijn. Myriam: "Liever één bonbon van Puccini dan drie pond zeebanket uit de supermarkt. Liever twee VIP-kaartjes voor Alicia Keys dan tien bioscoopkaartjes. Dat soort dingen zéggen iets over je. Een nepleren shopper zegt: 'goedkoop' en een Burberry-tas van het seizoen zegt: klasse."
De gretigheid van de maximizer is iets relatief nieuws. Door de toename van materiële welvaart, levensverwachting en economische kansen in de laatste vijftig jaar zijn mensen zich steeds meer gaan bezighouden met aanzien, bezit en inkomen. Alain de Botton schrijft in zijn boek Statusangst: 'Een sterke afname van werkelijk gebrek lijkt - paradoxaal genoeg - hand in hand te zijn gegaan met een voortdurend en zelfs toenemend angst voor gebrek. Wie zijn geneigd om zowel wie we zijn als wat we hebben als ontoereikend te beschouwen.' Daar zit wat in. Welvaart is als een grote, lekkere slagroomtaart waarvan we bang zijn dat we ons deel niet krijgen. Als er dan eindelijk een flink stuk taart op ons bord ligt, kijken we angstvallig of anderen niet meer hebben gekregen. Wat we hebben en wie we zijn, beschouwen we juist door de komst van die enorme slagroomtaart als ontoereikend. Want de Rolex, de droombruiloft en de wekelijkse manicure zijn de norm geworden. We vergelijken opwaarts - met degenen die net een beetje rijker, succesvoller en slanker zijn dan wijzelf.
Word je nu werkelijk gelukkiger van al dat verdienen en uitgeven? In 2003 promoveerde Peggy Schyns aan de Erasmus Universiteit op een onderzoek naar de relatie tussen inkomen en tevredenheid. Mensen blijken maar een klein beetje meer tevreden te zijn met hun leven als ze een hoger inkomen hebben. Bovendien doet de wet van de afnemende meeropbrengst zich gelden: hoe hoger het inkomen, hoe kleiner het effect op tevredenheid. De zusjes Hilton zullen niet gelukkiger worden van een Pradaatje meer of minder. Ook blijkt het effect van een inkomensstijging maar tijdelijk. Binnen twee jaar heeft dat geen effect meer op de geluksbeleving. Denica (27) is makelaar in het Spaanse Marbella, verdient meer geld dan ze ooit voor mogelijk had gehouden, woont in een ruim appartement met een waanzinnig uitzicht en rijdt een Mercedes. "Hoe meer huizen ik verkoop, hoe meer geld ik verdien, hoe sneller het geld weg lijkt te zijn en hoe meer ik weer wil verkopen om datzelfde blije gevoel weer te krijgen. Soms merk ik ineens hoe verwend ik ben: vroeger was ik blij met een Bourgois-lipstickje, maar nu moet het wel Chanel zijn. Als ik mezelf na een goede deal écht wil belonen met een handtas, voldoet eigenlijk alleen een Louis Vouittonnetje. Ik voel me daar niet schuldig over, moet ik zeggen. Het komt juist voort uit een gevoel van trots en eigenwaarde. In Marbella zie je overal meisjes die zich door een rijke man laten behangen met juwelen en ik heb elke cent zelf verdiend. Ik heb niemand nodig."
De maximizer stelt haar torenhoge eisen niet alleen aan de producten waarmee ze zich omringt, maar ook aan de mensen die in haar nabijheid vertoeven. Voor minnaars kan ze eindeloos kijken en vergelijken, want misschien loopt er ergens anders nog iets beters rond. Myriam stoort zich snel aan onvolkomenheden in de ander en is nog geen man tegengekomen die in de buurt komt van haar ideaal. "Meestal duurt het niet langer dan drie maanden voor ik me ga afvragen of hij wel de ware is." Bovendien is het voor vrouwelijke maximizers niet makkelijk om een relatie te krijgen, want mannen zijn nog altijd geïntimideerd door vrouwen die zo duidelijk de touwtjes in handen hebben Denica: "Voordat ik mijn huidige vriend leerde kennen, was ik vier jaar vrijgezel. De meeste mannen trekken het niet dat ik in een dikkere auto rij dan zij en ik heb zelfs vriendjes gehad die bang voor me waren. Soms keek ik naar vrouwen met een baantje op een verzekeringskantoor die in een Fiatje naar hun doorzonwoning met vriend reden en vroeg ik me af of ik het mezelf niet te moeilijk maakte."
Een maximizer gaat uit van de maakbaarheid van het leven. Carien Karsten: "Wat maximizers kopen en bereiken is niet langer een uitdrukking van hun identiteit, maar een vervanging ervan. Hun binnenwereld gaat op in de omgeving: zij zíjn hun spullen, zij zíjn hun carrière. Al die dingen vormen een afweer voor gevoelens van machteloosheid over het grillige leven. Het leven is immers niet maakbaar. Jezelf doelen stellen is structuur scheppen om gevoelens van eenzaamheid of angst op afstand te houden." De meeste maximizers zijn dan ook dol op lijstjes. "Of ik nu werk of vrij ben," zegt Denica, "ik ben altijd bezig om to-dolijstjes af te vinken. Van een dag waarop niets gepland staat word ik gek. Misschien is dat een soort controledwang. Op alle gebieden in mijn leven wil ik het stuur in handen hebben. Waarom ik me daar goed bij voel? Ik ben opgevoed met het idee dat je zelf dingen moet aanpakken en verantwoordelijk bent voor je eigen succes. Als ik niet bereik wat ik wil zou ik gefaald hebben en niet meer trots op mezelf zijn."
Wie lang genoeg maximized raakt gevoelig voor depressie en burn-out. Karsten: "Omdat maximizers zich zo sterk identificeren met wat ze bezitten en bereikt hebben, is de klap groot als er eens iets niet lukt of wegvalt. Als een ander de promotie maakt die ze voor zichzelf in gedachten hadden, bijvoorbeeld. Omdat ze het niet gewend zijn, kunnen maximizers moeilijk omgaan met dergelijke tegenslagen. Een burn-out ligt ook op de loer, want het kost ontzettend veel energie om overal van op de hoogte te blijven en de concurrentie voor te zijn. Het beste zijn wat je kan zijn, op elk gebied, is geen sinecure. Bovendien is deze levensstijl op de lange termijn niet bevredigend. Je moest eens weten hoeveel mensen hun eerste sessie bij mij beginnen met de zin: 'Ik heb alles, maar ik ben niet gelukkig.' Ik weet niet of je daarom maar beter een satisficer kunt zijn, want alsmaar tevreden zijn met wat je hebt is ook niet goed. Je kunt veel op maximizers aanmerken, maar zij hebben wel een bepaalde gedrevenheid en daadkracht. Ze zijn bereid risico's te lopen, kansen te pakken en het volle leven te leven. Als er niets meer te willen is, dut je in."
Ergens tussen de satisficer en de maximizer zit het ideaal. Hoe kom je af van een al te perfectionistische instelling en behoud je toch het heilige vuur? Karstens adviseert om eens een paar weken geen luxe producten te kopen, niet vijftig uur per week te werken of je af te matten in de sportschool en te kijken hoe je daarop reageert. Zonder al die afleiding zou je vanzelf ontdekken wat je belangrijk vindt, rust vinden en meer voeling krijgen met je innerlijke compas. Voor advocate Lisa (35) betekende een kort aha-moment de ommekeer. "Tijdens een lunchafspraak met een vriendin besprak ik mijn recente aankopen en rechtbankavonturen, zoals ik gewend was. Ineens vroeg ze, terwijl ze me indringend aankeek, hoe het nu eigenlijk met míj ging, en ik besefte dat ik haar geen antwoord kon geven." Hier moest iets gebeuren. Lisa nam een personal coach in de arm en leerde om het leven te accepteren in plaats van het te willen beïnvloeden en sturen. Nu gaan er weken voorbij dat ze niet winkelt of uitgaat en volkomen tevreden met een boek in de bank hangt. "Het mag dan soft klinken: geluk zit 'm niet in de beste laptop of een promotie, maar in een lief sms'je van een vriendin of de zon die plotseling doorbreekt. Het is een kwestie van je aandacht anders richten: ik heb oog gekregen voor dat soort eenvoudige dingen, ben veel spontaner, flexibeler en daardoor gelukkiger geworden."

Carien Karsten is auteur van Burn-out en Shoppen! De lust, de lol en het lijden.

[kader] Bekende maximizers:
Paris en Nicky Hilton: Ze hebben het figuur van een topmodel, zijn nog nooit betrapt op een stoppeltje of een centimeter blondeeruitgroei, zijn in het bezit van snelle auto's, designerkleding en meestal in het gezelschap van hippe 'up and coming' acteurs- of muzikantenvriendjes.
Plum Sykes, schrijfster van Bergdorf Blondes: Elke outfit is van alle kanten afgewogen en beredeneert, haar vrienden zoekt ze 'in high places' in de mode-industrie, ze drinkt ofwel Pellegrino of champagne en bewandelt het pad naar goedbetaald succes met aanstekelijke overgave. Trophy ex: rockster Brian Adams.
Irene van der Laar, tv-presentatrice: Ze haalt haar cosmetica bij Skin Cosmetics Lounge, eet rustig zes gangen truffels, rijdt een cabriootje, draagt het liefst Marc Jacobs, haalt haar maaltijden bij de traiteur en zet haar huis vol met geurkaarsen van dure parfumhuizen. De (meestal bemiddelde) mannen aan haar zijde wisselen net zo snel als haar favoriete handtas.

Test Ben jij een maximizer? Lijd je aan:
1. Fysiek perfectionisme: Je vindt dat je er perfect uit moet zien om gewenst en aantrekkelijk te zijn.
2. Prestatie perfectionisme: Je denkt dat het verschrikkelijk is om een fout te maken, te falen of tekort te schieten in het bereiken van een persoonlijk doel.
3. Sociaal perfectionisme: Je denkt dat je indruk op anderen moet maken door jouw talent, intelligentie of prestaties of dat je ervoor moet zorgen dat ze je aardig vinden en respecteren.
4. Emotioneel perfectionisme: Je schaamt je voor negatieve gevoelens zoals eenzaamheid, verdriet, boosheid of angst en vindt dat je altijd opgewekt moet zijn en controle dient te hebben over je emoties.
5. Zelfwaarderingsperfectionisme: Je voelt je inferieur aan anderen die intelligenter, aantrekkelijker of succesvoller zijn.
6. Relatie perfectionisme: Je vindt dat mensen die om elkaar geven geen conflicten met elkaar horen te hebben.
7. Romantisch perfectionisme: Je vindt het moeilijk om langdurige relaties aan te gaan omdat mensen nooit goed genoeg zijn. Je bent erg gespitst op hun tekortkomingen.
8. Rechtmatigheid: Je wordt boos als andere mensen niet voldoen aan jouw verwachtingen en raakt extreem gefrustreerd als de trein te laat is of het verkeer te langzaam gaat.
9. Dwangmatigheid: Je vindt dat je huis of kantoor altijd onberispelijk moet zijn en je besteeds veel tijd aan het controleren, schoonmaken of rangschikken van dingen.
Als je aan minimaal vijf van deze negen type perfectionisme lijdt, ben je een maximizer.
Bron: Omgaan met RSI, Carien Karsten en Jip Driehuizen, Het Spectrum.