Shop till you drop. Het aantal koopverslaafden
groeit. Voor sommige mensen is shoppen allang geen `fun' meer.
Voor koopverslaving geldt hetzelfde als voor andere verslavingen:
je bent er niet één, twee, drie vanaf.
Vroeger dacht ik naïef: als mensen geen geld hebben, kopen
ze niets. Maar ik heb ontdekt dat dat niet waar is.'' Als hoofd
preventie bij een RIAGG in Amsterdam kwam psychologe Carien Karsten
in aanraking met het fenomeen koopverslaving. Ze sprak mensen
die diep in de schulden zaten, maar die desondanks hun slaapkamer
opnieuw inrichtten of grote cadeaus voor hun kinderen kochten.
Tegenwoordig is Karsten consultant bij een organisatie die mensen
met burn-out begeleidt. Ook daar komt ze koopverslaafden tegen.
,,Veel mensen met een burn-out willen zichzelf troosten en dat
doen ze door leuke dingen te kopen. Ik heb een man ontmoet die
zich voor zijn werk altijd goed moest kleden en die er van hield
mooie dingen te kopen. Nu hij thuis is wegens een burn-out, houdt
hij veel tijd over en koopt hij nog meer dan vroeger.''
Karsten verdiepte zich in het verschijnsel.
Ze deed er onderzoek naar (op haar website www.carienkarsten.nl
verzamelt ze nog steeds gegevens), enquêteerde de bezoekers
van de Drie Dwaze Dagen van de Bijenkorf en schreef er een boek
over. In Shoppen! De lust, het lijden en de lol interviewt ze
koopverslaafden en geeft ze tips om de koopdrift te beteugelen.
Karsten is ervan overtuigd dat kopen een serieuze vorm van verslaving
kan zijn. ,,Iemand is koopverslaafd als hij of zij de impuls om
te kopen niet kan weerstaan en als dat leidt tot psychisch of
sociaal lijden. Stoppogingen horen er ook bij. Ze willen niet
meer zo veel kopen, maar dat lukt niet. Het is niet alleen dat
ze in de stad lopen en dan geprikkeld raken, nee, ze zitten thuis
en moeten per se de stad in.''
Uit onderzoek blijkt dat 2 tot 8 procent
van de volwassen Amerikanen koopverslaafd is. In Duitsland presenteren
onderzoekers vergelijkbare cijfers. Volgens Karsten is de situatie
in Nederland niet veel anders. Zij vermoedt dat het verschijnsel
koopverslaving is ontstaan in de jaren tachtig en negentig. Voor
die tijd was spaarzaamheid een deugd, maar de laatste vijftien
jaar draait alles om consumeren. ,,Schulden hebben is tegenwoordig
een omgekeerde vorm van sparen. Het is niet erg meer om rood te
staan.''
Volgens het CBS hebben Nederlanders
samen voor meer dan 16 miljard euro aan leningen uit staan, de
hypotheken niet meegeteld. Op gewone bankrekeningen staan alle
Nederlanders - van baby tot grootmoeder - gemiddeld 1325 euro
rood. De collectieve koopdrift bereikt een hoogtepunt rond sinterklaas
en kerst. Op de zaterdag en maandag voor sinterklaas 2002 pinde
Nederland 5,8 miljoen keer.
Karsten onderscheidt vier typen koopverslaafden.
De troostkopers gaan winkelen om hun neerslachtige gevoelens kwijt
te raken. De koopjesjagers kunnen de verleiding niet weerstaan
als ze afgeprijsde artikelen zien. Voor de funshoppers is kopen
tijdverdrijf. Volgens Karsten groeit deze groep het snelst. ,,Je
hebt een dag vrij, je man heeft een dag vrij, dus je gaat samen
winkelen. Misschien ga je naar een meubelboulevard, maar een dagje
op en neer naar New York kan ook. Dat laatste hoor ik steeds vaker.''
De dwangkopers vormen de ernstigste groep. Zij zijn de hele dag
met kopen bezig. Op hun werk kijken ze op de klok om te zien hoeveel
uur het nog duurt voor ze de stad weer in kunnen en ze hebben
ook al bedacht dat ze nog even bij die mooie schoenenzaak kunnen
binnenlopen als ze met een omweg naar huis fietsen.
Karsten ontdekte dat koopverslaving
zowel bij mannen als bij vrouwen voorkomt, maar ze kopen over
het algemeen wel andere spullen. Vrouwen gaan zich vooral te buiten
aan kleding, cosmetica, tassen en schoenen en cadeautjes voor
hun kinderen. Roos (40), die een kwart van haar salaris aan kleding
uitgeeft, vertelt in Shoppen! dat ze laatst t-shirts tegenkwam
,,met exact mijn hals''. ,,Daar heb ik er meteen drie van gekocht,
een blauwe, een zwarte en een gebroken witte. Want alles moet
perfect gecombineerd worden. Ik heb weleens schoenen waar ik kapot
van was in drie kleuren gekocht.''
Mannen vallen meer voor audiovisuele
apparatuur, computers of gereedschap. Zo heeft Tjeerd (49) elf
boormachines. ,,Ik heb een professionele, die kostte wel 1400
euro. Verder heb ik er twee die goed kunnen schroeven, twee of
drie klopboren en drie accuboormachines. Nee, ik ga er geen één
meer bij kopen. Tenzij ze iets bijzonders hebben natuurlijk.''
Hoewel lang niet alle koopverslaafden
door hun `oniomanie' (winkelwoede) in financiële problemen
raken, zijn er veel die van hun verslaving af willen. ,,Misschien
heeft dat met de economie te maken'', veronderstelt Karsten. ,,Mensen
hebben het gevoel dat alles duurder is sinds de euro. Bovendien
is de angst voor werkloosheid weer reëel.''
Doet Karsten zelf nog weleens een impulsaankoop?
,,Nee, veel minder dan vroeger. Ik zag laatst leuke paasdingetjes
voor op tafel. Die zou ik voordat ik dit boek schreef gekocht
hebben. Nu dacht ik: ze staan het grootste deel van het jaar in
de kast. Ik ben bewuster gaan kopen.''
Anti-kooptips
Maak een budget. Trek van al uw inkomsten
(ook de dertiende maand of eindejaarsuitkering) uw vaste lasten
af (huur, hypo-theeklasten, gas en licht, belastingen, verzekeringen,
abonnementen). Van het bedrag dat overblijft zet u 10 tot 20 procent
apart. Dit spaargeld reserveert u voor vakanties, noodgevallen,
grote uitgaven of voor een spaarpotje voor later. De rest verdeelt
u over de twaalf maanden van het jaar. Daarvan kunt u boodschappen
doen en shoppen.
Neem een vast bedrag per week op. Gebruik
uw pinpas niet om af te rekenen en zet de schaar in creditcards
en klantenkaarten.
Mijd verleidingen. Ga niet naar de stad
als u weet dat u toch zult bezwijken. Koop ook niet via internet,
postorderbedrijven of Tell Sell.
Stel het kopen uit. Spreek af dat u
eerst iets anders doet voordat u iets mag kopen. Doe dan iets
leuks wat niets kost, zoals in bad met een boek.
Spaar om te shoppen. Probeer winkelen
steeds langer uit te stellen, tot u maanden `zonder' kunt. Zet
voor elke dag niet-shoppen een paar euro opzij.
Tips voor jongeren zijn te vinden op
www.jeugd-en-geld.nl en www.jongerenloket.szw.nl
Gebaseerd op: Shoppen! De lust, het
lijden en de lol.
Bent u koopverslaafd?
- Koopt u dingen en verbergt u ze, zodat
partner of kinderen ze niet zien?
- Koopt u omdat het een kick geeft en
niet omdat u het nodig hebt? Voelt u zich na die kick vaak down?
- Maakt u zich meer zorgen over hoe
u aan het geld komt dat u wilt uitgeven, dan over hoe u het verdient?
- Speelt u een soort schulden-roulette
en vult u het ene gat met het andere?
- Koopt u impulsief dingen die u eigenlijk
niet nodig hebt of die u zich niet kunt veroorloven?
- Gaat u winkelen omdat u zich down
voelt en uw stemming wilt verbeteren?
- Rechtvaardigt u uw onnodige aankopen
door te zeggen dat ze afgeprijsd waren, of dat u ze voor uw werk
nodig hebt? Of dat u ze bewaart voor de verjaardag van een vriendin?
Doet u het hele jaar door alvast inkopen voor kerst?
- Vindt u het onmogelijk u aan uw boodschappenlijstje
te houden, of geeft u altijd meer uit dan u van plan was?
- Doet u continu een beroep op uw spaargeld,
of bouwt u ondanks uw goede inkomen geen reserves op?
- Hebt u het gevoel dat u niet weet
waar uw geld blijft?
- Maakt u grapjes over de overvloed
aan spullen die u hebt?
Als u twee vragen met `ja' beantwoordt:
u bent misschien koopverslaafd.
Drie vragen `ja': waarschijnlijk koopverslaafd
Vier of meer keer `ja': u bent zeker
koopverslaafd
Gebaseerd op: Shoppen! De lust, het
lijden en de lol.
