Koopverslaving.
De term lijkt negatief geladen, voor zowel de consument als de
retailer. Immers, een koopverslaafde in therapie koopt op den
duur alleen maar minder. Echter, wie zich verdiept in de persoonlijke
kant van de consument, kan er als retailer zijn voordeel mee doen,
stelt Carien Karsten. Zij is psychotherapeute en auteur van het
onlangs verschenen 'Shoppen. De lust, het lijden en de lol', een
boek over koopverslaving.
Vorig jaar ondervroeg ze, samen met co-auteur Klazien Laansma,
tweehonderd graaiende koopjesjagende Bijenkorf-klanten. Ze spraken
met de man die de twaalfde boormachine niet kon laten liggen 'omdat
het zo'n leuk modelletje was'. En met een echtpaar dat twee hele
dagen in het warenhuis had doorgebracht. En met Henriëtte
(41), die haar volledige maandinkomen aan kleding en schoenen
uitgaf.
Hoeveel Nederlanders leiden aan koopverslaving?
"Ongeveer twee procent van de Nederlanders is koopverslaafd.
Het zijn voornamelijk vrouwen en het begint al bij de groep van
veertienjarigen, de jonge meiden. Bij een deel van deze groep
gaat de koopverslaving over, en bij een ander deel gaat het door."
Wat is koopverslaving precies?
"Bij een koopverslaafde bouwt zich eerst een enorme spanning
op. Vervolgens kan hij de impuls om iets te kopen niet weerstaan.
Als er iets gekocht is, geeft dat een enorme kick. Daarna volgt
direct de ontgoocheling. Vervolgens komt die spanning weer. Het
is een cyclus, die moeilijk doorbroken kan worden. Het kan het
sociale leven van mensen en hun werk heel sterk ontregelen. De
euro-illusie draagt zeker bij aan koopverslaving. Vooral in het
begin leek alles veel goedkoper. Schuldsaneringen nemen toe en
dat kan de consequentie van de verslaving alleen maar verergeren."
Wat zijn de gevolgen van koopverslaving?
"Schulden zijn een van de ernstigste gevolgen van koopverslaving.
Maar het kan ook psychische gevolgen hebben. Mensen mailen mij
dat ik hun laatste strohalm ben. Dat is dramatisch. Sommigen denken
er zelfs over om zich van kant te maken. De sociale gevolgen moeten
we niet onderschatten. Sommigen gaan zelfs stelen."
Wordt het alleen maar erger?
"Dat hangt af van de invloed van de recessie. Gaat dit de
koopverslaving juist bevorderen of leiden tot meer bewustzijn?
De winkelopenstelling speelt ook een rol. En we zijn nog lang
niet verzadigd wat de marketingtrucs betreft. Kijk maar naar Canada
en Amerika. Het kan hier in Nederland nog veel gekker worden in
deze stressmaatschappij. De kans op genezing is groot, maar het
probleem moet wel onderkend worden."
Wordt het probleem onderkend?
"Mijn eigen collega's vinden het probleem niet interessant.
Ze gaan, vind ik, niet serieus genoeg om met mensen die aan koopverslaving
lijden."
Wordt de consument zelf dan bewuster?
"Koopjesjagers verschuiven steeds meer naar de dwangkant.
Dat zie je vooral goed bij de supermarkten. Consumenten laten
Albert Heijn links liggen en kiezen voor goedkopere winkels. Het
gevaar daarbij is dat er een tegenbeweging ontstaat bij luxe gebruiksartikelen.
Mensen kiezen voor de speciale dingen, de aparte producten. Dat
is logisch, omdat je steeds gedwongen wordt om zuinig aan te doen."
Bij wie ligt de schuld?
"Schuld of verwijt zijn te zware woorden, maar de oorzaak
ligt voor het grootste deel bij de koopverslaafde zelf. Daarnaast
maakt retail ook slachtoffers. Vooral de postorderbedrijven doen
dat. Met Wehkamp ben ik helemaal niet blij. Ze komen 's ochtends
op televisie en wie kijken er dan? Huisvrouwen die weinig te besteden
hebben. Bovendien komt de consequentie van de aanschaf pas later
aan bod."
Werken retailers koopverslaving in de
hand?
"Absoluut. Er zijn voorbeelden te over. Supermarkten plaatsen
snoep op ooghoogte van kinderen. En ze weten dat moeders heel
moeilijk 'nee' kunnen zeggen. Bij Ikea moet je eerst de hele winkel
door, voordat je bij de kassa bent. Parfumeriezaak Yves Rocher
gaat zó ver dat ze klanten op hun verjaardag opbellen om
te feliciteren. Bedrijven als Tell Sell, die werken met uitstel
van betaling, werken koopverslaving zeker in de hand."
Het lijkt te gaan om de kunst van het
verleiden. Welke retailers zijn goede verleiders?
"Retailers die duidelijk zijn in wat ze verkopen. Ici Paris
XL biedt parfum aan, inclusief een lijst wat het bij de concurrentie
kost. Je weet daardoor dat je niet belazerd wordt. Daar heb ik
sympathie voor. Het geheim is dat de klant door de aanschaf van
een product zélf het gevoel krijgt dat hij bijzonder is.
De consument moet er plezier aan beleven. Mensen willen rust,
hoorden we tijdens het onderzoek van klanten van de Bijenkorf.
Veel huishoudelijke apparatuur pretendeert die rust te geven.
Dan vormt de verleiding de escape uit deze stressmaatschappij."
U roept retailers op om kritisch naar
koopverslaving te kijken. Waarom?
"Ik kom uit de verslavingszorg en heb gezien dat casino's
dat heel goed doen. Ze halen de échte gokverslaafden eruit
en gaan met ze praten. Een goed gebaar kost je niet veel. Als
retailer ben je er ook niet bij gebaat als mensen koopverslaafd
raken, want op den duur kunnen ze niets meer kopen. Ik heb daarom
contact gezocht met de directie van de Bijenkorf, zij verwezen
me door naar de brancheorganisatie. Daar ga ik nu mee in gesprek.
Als je meewerkt om koopverslaving terug te dringen, werkt dat
heel goed voor je imago."
Herkent u zichzelf in een koopverslaafde?
"Tussen Kerst en oud en nieuw ben ik zelf een koopjesjager.
Met mijn dochter ben ik naar Londen gevlogen en we hebben van
alles gekocht. Vooral kleding waarvan we dachten dat het hier
in Nederland niet te krijgen was. En achteraf blijkt dat het hier
in Nederland dan tóch te vinden is."
Wat wordt uw volgende boek?
"Antistress. Dat verschijnt dit najaar."
Koopverslaving:
oorzaken top 5
1. opgejaagd gevoel, depressief of eenzaam
2. veranderde omgang met geld (lenen, plastic money)
3. gevoel van tekortgedaan worden in de jeugd
4. de eerste baan (eindelijk zelf beschikking over geld)
5. beschikbaarheid (zondagopenstelling, avondopenstelling)
'Shoppen. De lust, het lijden en de lol' kost € 12,95. Uitgeverij
Elmar. Informatie: www.carienkarsten.nl.
[kader3:]
Over Carien Karsten
Mr. dr. Carien Karsten schreef naast 'Shoppen' boeken over burn-out,
rsi, whiplash, verslaving en schuldenproblemen. Karsten is psychotherapeut
en managementconsultant en oprichtster van Prometheus. Dit bureau
houdt zich bezig met preventie, behandeling en terugkeer naar
het werk bij burnout en andere arbeidsgerelateerde problemen.
Carien Karsten studeerde Nederlands Recht en klinische psychologie
aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij promoveerde op de wijze
waarop heroïneprostituees zich door het leven slaan. 'Shoppen'
is volgens Karsten het eerste boek in Nederland dat serieus ingaat
op de problematiek van een koopverslaafde.
Funshopper of dwangkoper?
Carien Karsten onderscheidt in haar boek vier typen koopverslaafden:
de funshopper, koopjesjager, troostkoper en dwangkoper.
De funshopper
Ziet winkelen als leuk tijdverdrijf, zonder doel. Karsten: "De
funshopper moet een andere hobby zoeken. Stop met kopen en besteed
je tijd aan iets anders."
De koopjesjager
Jaagt zo veel mogelijk aanbiedingen na. 'Dit kun je toch niet
laten liggen' is een vaak gehoorde uitdrukking. Karsten: "Probeer
tijdens de uitverkoop niet in de winkelstraten te komen."
De troostkoper
Is voornamelijk vrouw. Probeert een negatief zelfbeeld te verhelpen
door veel te kopen. Karsten: "Praat erover met familie of
bezoek een psycholoog."
De dwangkoper
Kopen is een obsessie. Gaat vaak samen met psychische stoornis
als ADHD of manisch-depressiviteit. Komt niet makkelijk van het
kopen af. Karsten: "In het uiterste geval moet de dwangkoper
onder curatele worden gesteld. In een roes gedane uitgaven kunnen
dan nog worden teruggedraaid."
