Of je nu een penalty moet inschieten, of iets wilt zeggen op de begrafenis van je moeder, in beide gevallen is het prettig als je emoties je niet beletten te doen wat je wilt doen. Hoe krijg je dat voor elkaar?

Vorige week overleed mijn moeder en ik wilde per sé iets zeggen op haar begrafenis.  Dat wilde ik ook toen mijn vader was overleden. Ik had mijn tekst op papier, maar kon geen woord uitbrengen. Mijn zus heeft het toen van mij over genomen. Dat was prima, maar dit keer wilde ik toch graag zelf iets zeggen.

Als ik nou maar flink zou oefenen op de tekst, moest het toch lukken. Ik las de tekst voor mijn moeder wel tien keer hardop voor. Maar telkens, bij dezelfde passage, stroomden de tranen over mijn wangen en stokte mijn stem in mijn keel. Ontmoedigd pakte ik een krant en sloeg doelloos de pagina’s om. Totdat ik een uitvergroot plaatje zag van bacteriën die op een spons groeiden. Bah, wat smerig!

bacteriën op een sponsIk pakte een schaar, knipte het plaatje uit en plakte het bovenaan de toespraak die ik voor mijn moeder wilde houden. Natuurlijk, dat moest ik doen.

Toen ik het smerige plaatje zag, schoot me namelijk een verhaal te binnen van een dominee die een praatje moest houden voor een overleden kind. Ook hij was bang dat hem dat niet zou lukken. Maar hij wist dat als hij zich ergens heel kwaad over kon maken dat de ontroering hem dan niet te machtig zou worden.  Om die kwaadheid op te wekken knipte hij een plaatje uit van een voetbaltrainer.  Hij had een godsgruwelijke hekel aan voetbal.

reciproke inhibitie

Dit mechanisme staat bekend als reciproke inhibitie. In de psychologie wordt daarmee bedoeld dat je angst kunt neutraliseren door een reactie op te roepen die tegengesteld is aan die angst. Ook fysiotherapeuten gebruiken het begrip. Dan gaat het erom een spiergroep te remmen door een spiergroep met een tegenovergestelde werking aan te spannen. In beide gevallen gaat het erom dat je een ongewenste reactie remt door opzettelijk een tegenovergestelde reactie in werking te zetten. Ik raad het anderen vaak aan om te doen en heb het zelf ook wel eens toegepast als ik erg angstig was.

Zou het bij mij verdriet ook werken?  Voor de zekerheid ging ik op zoek naar nog meer vieze plaatjes in de krant. Ah, daar had je er al een: een bord vette patat met een klodder mayonaise erop. Brrr. Ook dat plaatje kreeg een plek boven de tekst van mijn toespraak. Voor de zekerheid schreef ik nog wat woorden in de kantlijn: “wc bril met poep”. Dit naar aanleiding van een ervaring een dag eerder toen een meisje van drie voor mij naar de wc was gegaan.

Met de aldus bewerkte tekst stond ik voor honderdvijftig mensen die mijn moeder uitgeleide deden. Het werkte. Ik hoefde geen eens naar de plaatjes te kijken, zoveel weerstand riepen ze in me op. Aangekomen bij de laatste zin van mijn toespraak, kneep mijn keel toch nog even dicht. Dat was niet verkeerd. Zo kreeg de oprechte emotie toch nog de ruimte zonder me het spreken te beletten.

Werkt dit nu altijd voor iedereen? Schiet de voetbalspits de penalty nu geheid vlak onder de lat, omdat hij – om een flauw voorbeeld te noemen – aan zijn schoonmoeder denkt? Nee, zo simpel is het niet. Het counteren van ongewenste emoties is iets waar je mee moet experimenteren.

Bij topsport wordt wel getraind op het temmen van de angst, maar ik heb nog niet gehoord dat daarbij gebruik wordt gemaakt van reciproke inhibitie. Zo heb je trainers die vinden dat je juist niet moet trainen op het nemen van strafschoppen. Die bal moet er gewoon in. Daar moet je niet te veel poespas van maken. Iedere goede voetballer kan dat, dus moet je er niet te veel aandacht aan besteden door het extra te gaan trainen.

Andere trainers laten hun spelers juist wel veel oefenen om op dit soort cruciale momenten wel tot scoren te komen. Zo liet hockeycoach Marc Lammers zijn spelers 150 strafballen per week nemen. Het moest een automatisme worden om zo’n strafbal te nemen. Lammers liet speelsters zelf oefenen met een blinddoek om. De handeling moest een lichamelijk automatisme worden. Dan was er voor emoties geen plaats.

Oefenen of juist niet oefenen – het kan allebei werken. Maar ik vraag me af, of de reciproke inhibitie ook in de sport niet veel effectiever werkt.  Zou er niet meer gescoord worden als er bij het nemen van penalty’s vaker aan, bijvoorbeeld, een bord met spruitjes wordt gedacht? Probeer het eens met de eigen penalty’s die je in je leven moet nemen. Ga op zoek naar wat voor jou het ideale emotionele tegenwicht is voor de angst om te presteren en scoor waar je moet scoren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Menu