Vraag van een advocate: is het zo dat privé en werk steeds meer door elkaar heen lopen?

Antwoord: Een recent voorbeeld hiervan trof ik aan in de advertentie voor een notebook van Compaq. De foto laat een vader zien met een baby en notebook op schoot. Hij zit in een heerlijk diepe fauteuil, op een marmeren vloer. Het voordeel van het aanschaffen van deze computer is, zo zegt de advertentie, dat elke plek een potentiële werkplek is. Uw ideeën zijn niet langer plaatsgebonden en u kunt het aangename met het nuttige combineren. Wat is het aangename en wat het nuttige, de baby of de computer?

Hoe zou de reactie zijn als ze een vrouw in plaats van de man zouden afbeelden? Boosheid vanwege verwaarlozing van de baby? Dat werk en privé steeds meer door elkaar lopen zie je ook aan andere ontwikkelingen. Door e-mail en telefoon ben je steeds bereikbaarder voor je collega's. Relaties met collega's worden steeds vriendschappelijker, maar dat betekent ook dat als je burnout raakt je vaak ook in een klap al je vrienden kwijtraakt. Doordat het werk een steeds belangrijker plaats in ons leven inneemt, wordt ook de relatie met de baas steeds gevoeliger. Kijk maar naar de boeken die er verschijnen over moeilijke bazen, overspannen door je baas, stress voor leidinggevenden.

Nu was de baas altijd al belangrijk, bijvoorbeeld een vaderfiguur, maar de nieuwe baas moet vader én moeder tegelijk zijn, moet aan de emotionele behoeften van de onzekere werknemer tegemoet komen, hem erkennen in zijn behoeftige kant. Daardoor neemt de druk op de werkrelatie enorm toe. Wat zijn de gevolgen van de verstrengeling van werk én privé? In ieder geval dat voorstellen om het sociale zekerheidsstelsel te veranderen door een onderscheid te maken tussen risque professionel (beroepsrisico) en risque social (privé-risico) onhaalbaar zijn. Deels wordt dit ook bevestigd in het rapport Donner.

Ook de oplossing voor het WAO-probleem, bedacht door HBO-voorzitter Frans Leijnse (Parool, 18 juni) in het rapport Het Nieuwe Werken, gaat niet op. Hij stelt voor een onderscheid te maken tussen 'pech' en 'eigen verantwoordelijkheid'. 'Pech' verzekeren we collectief, 'eigen verantwoordelijkheid' voelen we in onze portemonnee. Iemand die met een gebroken been langer dan de voorgeschreven tijd thuis blijft, moet minder geld krijgen. Maar wat als het herstel langzamer verloopt, doordat iemand bijvoorbeeld burnout was toen hij zijn been brak? Zo vermoeid door het werk dat hij daardoor niet goed oplette en zich verstapte? Komt voor. Een ander gevolg is dat de werknemer zich minder op privacy kan beroepen en dat hulpverleners openhartiger zullen moeten worden in het informeren van de werkgever. Dat de werkgever ook mag weten dat bijvoorbeeld iemand zich iedere avond lens drinkt, omdat hij zich zo alleen voelt. Als de verstandhouding goed is, leidt de verstrengeling tot meer gezamenlijkheid, maar als het mis is, is het ook goed mis en komt de werknemer erg onder druk te staan. Want machtsverhoudingen tussen werknemer en werkgever blijven ongelijk. En dan zit de gestresste vader met een huilende baby en een gecrasht notebook op schoot.