Is een angstschok het kapotgaan van de lhhb-as?

Vraag: Na een heel stressvolle periode, waarin zowat alles kapotging en misging, kreeg ik in plaats van vermoeidheid, slapeloze nachten en hoofdpijn een soort angstschok in de hersenen. Alsof het systeem overbelast raakte en een deel het even liet af weten, een blackout of zoiets. Weet u als ervaringsdeskundige wat zich op dat moment afspeelt in de hersenen en is dat het ontstaan van een burnout/paniekstoornis? Is die angstschok het kapotgaan van de lhhb-as?

Antwoord: Niemand weet wat zich exact in de menselijke hersenen afspeelt op het moment dat iemand de ervaring heeft af te knappen. Ten dele omdat onze beeldvormende technieken nog niet volmaakt zijn, nog niet alles is in beeld te krijgen. Ten dele omdat we wel ideeën hebben over hoe bepaalde hersensystemen bijvoorbeeld stemmings- en streshuishouding en beloningssysteem samenwerken, maar we nog niet altijd precies weten waar in de hersenen dat dan gebeurt. Ook is het zo dat mensen die gaan afknappen dat van te voren niet weten of verwachten. Je krijgt ze dus nooit op het juiste moment onder een scanner. Het afknappunt krijgt pas achteraf en door hoe de situatie van iemand zich verder ontwikkelt betekenis. Voor de vragensteller is het nog de vraag of het burnout of een paniekstoornis is. Bij burnout komen ook paniekaanvallen voor ten slotte. En inderdaad, zowel paniek als burnout beginnen met een ervaring dat iets aan het persoonlijk functioneren, meestal het lichaam iets doet wat die persoon absoluut niet verwacht.
Bij burnout ben je opeens zo moe dat je het ene been niet meer voor het andere krijgt. Of opeens, om niets een niet te stoppen huilbui krijgt. Een paniekaanval is ook wel eens het startsein van burnout.
Als het om burnout gaat zullen vermoeidheid en andere klachten, een veranderde werkhouding en een gevoel van verminderde competentie ook een rol spelen. Dat lees ik niet in het verhaal van vragensteller. Hij meldt wel dat de ene paniekaanval na de andere zich in de volgende weken voordeed. Ik denk dus eerder dat hij een paniekstoornis heeft.
Zo'n ervaring van afknappen, of het nou om burnout of een paniekstoornis gaat is altijd een erg indrukwekkende ervaring. Vaak denken mensen dat er op zo'n moment letterlijk iets kapotgaat, dat er iets geknapt is in de hersenen. Gelukkig is dat bij deze aandoeningen niet het geval ( bij beroertes wel, maar dat geeft een heel ander ziektebeeld). Mensen zijn geen machines. Dat heeft als nadeel dat je onderdelen waar iets aan mankeert niet zomaar kunt vervangen. Als voordeel heeft het dat er meestal, en zeker bij een goeie behandeling, meer herstelvermogen is dan degene die het meemaakt denkt. Een arts kan vaak uitmaken wat een goede aanpak is in het individuele geval, en dikwijls is dat een combinatie van pillen en praten.
Het is verleidelijk om te denken dat op het afknappunt de hypofyse-bijnier-as (lhhb-as) uit de rails loopt, of dat er plots een serotoninetekort ontstaat. En inderdaad worden dergelijke afwijkingen gevonden bij lijders aan burnout en/of depressie en/of paniekstoornissen. Niemand weet of ze ook echt op het afknappunt zijn ontstaan. Waarschijnlijk is de ontsporing al veel eerder begonnen en het afknappunt het moment dat je het voor het eerst voelt. Je hebt waarschijnlijk met kunst en vliegwerk geprobeerd om wat er in het ene systeem in je lichaam mis ging, te compenseren met andere systemen. Het afknappen is het moment waarop de balans uit evenwicht raakt, waar het bewust of onbewust redden wat er te redden valt niet meer lukt.
Vergeet niet dat een storing in de lhhb-as of de serotoninehuishouding niet de oorzaak is van de kwaal, maar slechts een onderdeel ervan en mogelijk een ingang biedt voor behandeling. Wat iemand heeft meegemaakt en hoe hij geleerd heeft om te gaan met tegenslagen en hoe hij over zichzelf en zijn plek in de wereld denkt, is minstens even belangrijk.