Kunt u mij precies vertellen wat een borderline-persoonlijkheidsstoornis is?

De borderline-persoonlijkheidsstoornis komt vooral bij vrouwen voor en wordt wel de tegenhanger genoemd van de anti-sociale persoonlijkheidsstoornis die vooral bij mannen wordt vastgesteld. Beide stoornissen kenmerken zich door heftig emotioneel gedrag en een gebrekkige beheersing van impulsen. Mannen met een anti-sociale persoonlijkheidsstoornis richten de ongecontroleerde emoties en gebrekkige beheersing van hun impulsen naar buiten, terwijl vrouwen de sterke emotionele reactie op zichzelf richten. Vrouwen vertonen bijvoorbeeld zelfbeschadigend gedrag (automutilatie) waardoor ze zichzelf verwonden met bijvoorbeeld scheermesjes, mannen kunnen impulsief een ander geweld aandoen.

Het psychiatrisch handboek DSM IV beschrijft de borderline-stoornis als volgt: een diepgaand patroon van instabiliteit in intermenselijke relaties, zelfbeeld en affecten en van duidelijke impulsiviteit, beginnend in de vroege volwassenheid en tot uitdrukking komend in tenminste vijf van de volgende situaties die ik in mijn eigen woorden omschrijf:

1. krampachtig proberen te voorkomen in de steek gelaten te worden;

2. de neiging hebben iemand eerst volkomen te idealiseren en vervolgens tot de grond toe af te breken;

3. geen contact hebben met wie jezelf bent en wat je beweegt, waardoor je niet weet wie je bent en wat je wil;

4. impulsief gedrag waarmee je jezelf, je sociale positie of je gezondheid kan beschadigen, zoals roken, drank- of drugs misbruik, vreetbuien, dingen te kopen die je niet nodig hebt en niet kunt betalen, roekeloos te rijden en risicovol te vrijen;

5. herhaaldelijk zelfbeschadigend gedrag zoals zelfmoordpogingen, teveel pillen slikken of jezelf verwonden.

6. snel wisselende stemmingen, afwisselend heel somber, angstig en prikkelbaar afgewisseld met een uitgelaten vrolijke stemming;

7. een chronisch gevoel van leegte;

8. kortdurende, door stress veroorzaakte, episodes van sterke achterdocht en gevoelens van vervreemding.

Ontstaan

De borderline-persoonlijkheidsstoornis is een ontwikkelingsstoornis en ontstaat in de vroege jeugd, wanneer het meisje twee/drie jaar is. De stoornis kan veroorzaakt worden door seksueel misbruik, fysieke mishandeling of geestelijke wreedheid. De symptomen van een borderline-stoornis kunnen een overlap vertonen met een posttraumatische stress-stoornis, met als gevolg dat iemand ten onrechte de zware diagnose borderline-stoornis krijgt. Een andere hypothese over het ontstaan van de stoornis is de opvatting dat wanneer de verzorgende ouder een kind sterk afremt in de autonomie, omdat de ouder het kind ziet als spiegel of verlengstuk van zichzelf, de dochter haar eigen wil en streven en haar eigen behoeftes als iets slechts of verdorvens gaat zien en daardoor vervreemdt van zichzelf. (Zie Christa Rohde-Dachser, Het borderline-syndroom, Van Loghum Slaterus, 1983, waarin een overzicht staat van diverse theorieën over het ontstaan van een borderline-stoornis).

Therapie

De Amerikaanse psychologe Marsha Lineham heeft een veelbelovende therapie ontwikkeld, waarbij structuur en vaardigheidsontwikkeling voorop staan. De therapie heet Dialectical behavior therapy. Zij heeft ook een werkboek geschreven waarin leuke oefeningen staan om angsten de baas te worden. De ontspanningsoefeningen sluiten aan op de 'mindfullnesstraining' van John Kabat Zinn, in het Nederlands vertaald als meditatiehandboek. Ook een andere therapie kan helpen, namelijk de Eye Movement Desensitization Reprocessing (oogbewegingentherapie) ontwikkeld door Francine Shapiro. Deze therapie is vooral geschikt voor de behandeling van posttraumatische stress stoornissen.