Paniek

Vraag:
Waarom krijgt iemand bij een burnout/paniekstoornis bij te veel stress paniekaanvallen? Hoe ontstaat zoiets in de hersenen en waarom moet de ongelukkige persoon de rest van zijn leven met de angst voor de angst blijven rondtobben? Speelt serotonine een rol, of gaat het echt om een beschadigde LHHB-as en cortisol?

Antwoord:
Het is maar de vraag of iemand met paniekaanvallen de rest van zijn leven met angst voor de angst hoeft rond te lopen. Paniekaanvallen zijn vaak te bestrijden met antidepressiva die de heropname van serotonine, een boodschapperstof in de hersenen, remmen. Dat is ook de reden dat er gedacht wordt dat serotonine een rol speelt bij paniekaanvallen. Aan de andere kant is het zo dat je een auto met een kapotte dynamo, waardoor de accu geen stroom meer geeft, weer aan de praat helpt met startkabels. Je doet iets met de accu, terwijl dat in feite niet datgene is waar de oorzaak van het probleem ligt. Het serotoninesysteem zou dus op een andere dan oorzakelijke wijze te maken kunnen hebben met paniek.
Een andere manier om de angst voor de angst af te doen nemen is middels een combinatie van cognitieve therapie en cue-exposure. Met deze vorm van psychotherapie kunnen de gedachten die je hebt voordat de paniek toeslaat je duidelijker worden. Een voorbeeld van zo'n gedachte is: Ik overleef het nooit als ik tussen al die mensen moet staan. Het zijn vaak gedachten waarin de woorden altijd en nooit voorkomen. Gedachten die gepaard gaan van gevoelens van machteloosheid. Door te oefenen met situaties in oplopende moeilijkheidsgraad leer je jezelf stapje voor stapje bij te sturen, zodat het geen aanval meer hoeft te worden. Het gaat daarbij niet alleen om het krijgen van andere gedachten.Wat steeds duidelijker wordt is dat de menselijke psychologie niet zonder meer met software van een computer te vergelijken is. In tegenstelling tot bij de computer kan de software de hardware veranderen. Psychotherapie is in staat om de biochemische processen die achter dingen als paniek liggen te veranderen, waardoor paniek niet langer een standaard reactie hoeft te zijn op een bepaalde prikkel waarvan je vroeger de kluts kwijt zou raken. Een combinatie van cognitieve therapie en pillen werkt bij de meeste mensen het beste, al is daarmee niet gezegd dat het gemakkelijk is van je paniekaanvallen af te komen.
Van verstoringen in de cortisolhuishouding is in ieder geval bekend dat het mensen kwetsbaar maakt voor depressies. Die zijn eveneens te behandelen door in te grijpen op de serotoninehuishouding. Het is dus niet zo raar om te veronderstellen dat cortisol ook de kwestbaarheid vergroot voor andere ontsporingen die bij te sturen zijn via serotonine.
'Beschadigd' doet mij denken aan die eerder genoemde mens-als-computervergelijking. Het heeft iets definitiefs. Stuk is stuk. En zo werkt het niet bij mensen: die hebben gelukkig een ingebakken vermogen om te kunnen herstellen of te leren leven met uitval van bepaalde functies. Aan de andere kant hebben mensen als nadeel dat je niet even de harde schijf kunt vervangen en kunt doorgaan alsof er niets is gebeurd.

Greet Andringa, arts en stagiaire humanistiek bij Prometheus