Horen angst- en paniekaanvallen bij burnout?
Ik ben zelf sinds begin dit jaar ziek met als diagnose burn-out. Zoals ik uit het boek van Carien Karsten heb begrepen, heb ik als het tenminste mogelijk is om dat in een hokje te plaatsen, Type 2 (continu torenhoog adrenalineniveau). Zowel psychisch als fysiek heb ik mezelf t/m december vorig jaar volledig uitgewoond. Ik ben een full-time werkende moeder die in de afgelopen vijf jaar flinke carieresprongen heb gemaakt (in automatisering). Steeds werd door leidinggevenden tijdens beoordelingsgesprekken met meer dan lovende woorden gesproken en iedere keer werd mij de mogelijkheid geboden om een stapje hoger te klimmen. Twee jaar geleden naar een andere werkgever overgestapt en daar deed zich hetzelfde patroon voor: functie-overstijgend kunnen functioneren dus maar weer een stapje omhoog, etc. etc. Tevens in de familiekring altijd vooraan lopen: is er ergens een verhuizing of iets dergelijks te regelen dat doe ik ook er nog even tussendoor. Tevens tijdens sporten letterlijk vooraan lopen: ik ben inmiddels 43 jaar maar vond van mezelf dat ik toch nog steeds vooraan moest kunnen hardlopen tijdens lange duurlopen ook al kwam ik letterlijk misselijk van vermoeidheid thuis. Zelfs tijdens de trainingen kreeg ik regelmatig krampaanvallen, acute kokhalsneigingen, etc. En toch maar steeds doorgaan en alle symptomen negeren. Kortom het bekende burn-out traject.

Begin januari ging ineens het licht uit: vrijwel van de een op de andere dag kon ik niet meer lopen, fietsen. Ik stond te trillen en te draaien op mijn benen. Geen controle meer over concentratie, coördinatie. Problemen met boodschappen doen in de supermarkt: al die producten en mensen het duizelde me allemaal letterlijk. Continu zonder aanleiding paniek/angstaanvallen. En dat is waar ik een vraag over zou willen stellen:

Inmiddels ben ik met herstel bezig (mede door behandeling van psycholoog) en reïntegratie op mijn werk in een rustige functie die ik in principe makkelijk aankan (slechts 3 x 4 uur per week). Ik heb in de tussentijd veel boeken (o.a. Omgaan met burn-out) en informatie op internet gelezen maar mijn specifieke vraag kom ik steeds niet tegen.
Ook al gaat het beter en voel ik me ook rustiger en kan ik fysiek steeds meer aan, toch steken op willekeurige momenten de angst-paniekaanvallen de kop op. En dan met name op het moment van ontspanning. Voorbeeld: zaterdagochtend nadat ik even brood bij de bakker ben wezen kopen en ik zit gezellig een kopje koffie met mijn partner te drinken en praten over ditjes en datjes, ineens een leeg, gedesoriënteerd gevoel in mijn hoofd dat voelt als een angst-paniekaanval (verhoogde hartslag en ademhaling) terwijl er echt niets aan de hand is. Dus echt op het breekpunt van inspanning (de werkweek afgerond) naar ontspanning. Mijn instorting vond ook plaats op 1 januari (het Kerstdiner nog even geregeld en een gezellige oud en nieuw gehad) en toen was het ineens helemaal op.
Is dit een bekend fenomeen in het burn-out traject? En wellicht hebben anderen ook wat aan een antwoord op deze vraag.

Om even op het laatste in te gaan: vlak voor kerst gaf ik een interview in de Telegraaf, dat precies illustreert wat jij nu beschrijft: dagen van ontspanning die toch zo inspannend zijn. De kop luidde: En wat dan nog? Mijn tip was om jezelf af te vragen wat er zou gebeuren als je niet dat leuke kerstdiner zou organiseren, niet die perfecte moeder zou zijn. Helaas laat jouw verhaal zien wat er gebeurt als je wel op alle fronten perfect wil zijn, een maximizer, zoals dat tegenwoordig heet.
De angst- en paniekaanvallen komen veel voor bij burnout. De psycholoog kan ze behandelen. In ieder geval kun je jezelf afvragen tijdens een paniekaanval: wat is het ergste dat je kan gebeuren? Niets dus. De paniek gaat vanzelf weer over. Deze week behandelde ik Marjan met hetzelfde probleem. Met haar deed ik de tweeminutenmethode (staat uitvoerig beschreven in Antistress in 366 dagen). Ik vat even kort samen:
1. je stelt jezelf voor dat je in paniek raakt. Marjan raakte vooral in paniek in de rij bij de kassa, zij stelde zich dat voor. Hoeveel spanning voel je dan? Geef een getal tussen 0 en 10. Marjan gaf het getal 9,5.
2. Richt je dan op je ademhaling, je ademt zo goed als je kan, via je buik. Als dat niet lukt tel je bij je ademhaling. Op de inademing tel je één, de uitademing tel je niet, bij de volgende inademing tel je 2, uitademing tel je niet en dan de volgende weer 1 enz.
3. je stelt jezelf iets voor waardoor je je prettig voelt, bijvoorbeeld het gezicht van een kind van je. Hoeveel is de spanning nu? Bij Marjan was die gezakt naar 0.
4. je bekrachtigt dat beeld via een gebaar. Marjan raakte het kruisje van haar ketting aan.
5. Je denkt aan alternatieven. Hoe kun je je in de situatie die je bij 1. hebt aangegeven toch wat beter voelen? Marjan gaf aan dat ze baat heeft bij anders te denken: ze kalmeert zichzelf door te denken dat het wel meevalt, dat ze over vijf minuten de winkel uit is en ze richt haar aandacht op de vriendin die ook aan het winkelen is. Haar spanning is dan weg.
6. Terugkijkend: voor Marjan was een eye-opener, dat ze haar spanning zelf kon verminderen, alleen al door het beeld van haar dochter naar voren te halen. Tevens besefte ze ook dat ze zich maar de winkel hoefde voor te stellen of de spanning nam gigantisch toe. Door de oefening kreeg ze meer vat op haar spanning.

Wat van belang is dat je de controle over jezelf terugkrijgt. Daarnaast heb ik met Marjan ook afgesproken dat ze zich beloont voor het niet wegvluchten uit de winkel. Weet je wat ze noemde als beloning? Een blouse kopen. Het mes snijdt aan twee kanten, ze heeft meteen weer een volgende oefening.
Dan nog iets: dat je nu na een half jaar 3x4 uur per week aan het werk bent is een hele prestatie. Met Marjan heb ik afgesproken dat ze eens per week koffie drinkt op haar werk. Vanwege het hoge angstniveau zit meer er nog niet in. Ik hoop dus dat je jezelf waardeert voor wat je doet en het niet bagatelliseert. Ik hoop dat je kijkt naar wat je wel kunt en jezelf niet veroordeelt voor wat je nog niet kan. Ik wens je heel veel succes.