Waarom whisky niet werkt

'Beste Carien,' mailde Bettina mij, 'ergens in Omgaan met burnout schrijf je over de koppeling van ontspanning en het woord whisky-cola. Ik vind dat een wat rare gang van zaken. Als ex-alcoholiste weet ik als geen ander hoe verraderlijk het is om juist als je gespannen bent aan drank te denken.'
De passage waarop Bettina doelt, gaat over cue-exposure ( Omgaan met burnout, p.99, 7e gewijzigde druk, september 2001), een tip om spanning te verminderen op een niet-schadelijke wijze: je stelt je een plaats voor waar je je helemaal ontspannen voelt. Voor sommigen is dat de tuin, voor anderen een vakantiestrand of de eigen luie stoel. In het boek wordt het voorbeeld gebruikt van de boerderij van een vriend waar de whisky-cola klaar staat. Het beeld dat je opgeroepen hebt, vat je samen in één woord.: 'whisky-cola' bijvoorbeeld. Vervolgens doe je een ontspanningsoefening en geef je jezelf de instructie: 'zodra ik het gekozen woord ('whisky-cola' ) opnieuw tegen mezelf zeg, komt dit gevoel terug.' Als je daarna in een stressvolle situatie terechtkomt en het woord dat jouw ontspanningsbeeld vertegenwoordigt tegen jezelf zegt, gaat je lichaam reageren met ontspanning. Hierdoor kan je de situatie vaak beter aan.

Mensen die meer drinken dan goed voor ze is kunnen, zoals Bettina suggereert, inderdaad beter een alcoholvrije ontspannen situatie oproepen. Het denken aan drank roept in dit geval geen ontspanning op, maar juist een soort spanning die pas afneemt als de gedachte aan drinken in daden wordt omgezet.

Een belangrijk onderdeel van alcoholafhankelijkheid is de (bijna) voortdurende trek in drank. Gedachten en beelden over het verwachte effect van de alcohol spelen hierbij een centrale rol. Mensen met burnout gaan vaak meer drinken omdat ze verwachten dat de drank gestresste gevoelens en angst zal doen afnemen. In het begin gebeurt dat ook: we kennen allemaal wel het zenuwachtige familiefeestje dat toch nog leuk werd toen iedereen een glaasje op had. Voor dit effect treedt echter tolerantie op. Na een week of twee dagelijks een glas wijn, werkt het niet meer. Je hebt steeds meer alcohol nodig om je rustig te voelen. En op den duur werkt zelfs dat niet meer. Dan drink je om niet de hele dag te zweten, te trillen, je misselijk te voelen of zelfs in de war te raken.
Forse drinkers weten best wel dat ze zich hondsberoerd zullen voelen na een krat bier, een paar flessen wijn of een aanzienlijke hoeveelheid sterke drank. Ze weten best wel dat ze als ze hun drinkpatroon een tijdje vasthouden last krijgen van ontwenningsverschijnselen, maagontstekingen en op den duur hun lever, zenuwen en hersenen stuk drinken. Toch verlangen ze naar hun drankje, omdat de valse belofte van zich beter te voelen na drinken zich flink heeft vastgezet in hun lijf en beeldenwereld. Op een manier die de cue-exposureoefening op een heel andere wijze kan doen aflopen dan deze is bedoeld.

ism Greet Andringa, arts en stagiaire humanistiek bij Prometheus