Waarom mindfulness funest kan zijn

Iedereen heeft ervan gehoord, en velen doen eraan: mindfulness. Het liefst nog in de baas zijn tijd. En de baas voorziet daar maar al te graag in. Het gaat om een win-win situatie nietwaar? Stress omlaag, productie omhoog. Werkt het echt zo?

Martha vertelt me enthousiast dat ze nu eindelijk wat gaan doen aan de werkdruk op haar werk. Iedereen mag een cursus mindfulness volgen. Daar trekt de organisatie flink wat geld voor uit. De cursus telt acht bijeenkomsten en duurt telkens anderhalf uur. Dat kan Martha wel gebruiken. Ze is randje burn-out, zo hard heeft ze gewerkt om een vast contract in de wacht te slepen. 

Maar nu dus fijn aan de mindfulness. De eerste keer had de cursusleider een filmpje laten zien van Kelly McGonical. De door miljoenen mensen bekeken TED-lezing van McGonical heeft diepe indruk gemaakt op Martha. McGonigal laat zien hoe je stress van vijand tot vriend kan maken. Word je bewust van wat er in je lijf gebeurt. Neem je bijvoorbeeld waar dat je bloeddruk omhoog gaat, je ademhaling versnelt, of dat je transpireert, dan kun je daardoor van slag raken en denken: straks word ik nog burn-out, of ik krijg een hartaanval. Maar je kunt er ook anders tegenaan kijken en denken: wat goed van mijn lijf dat het mobiliseert bij stress.

McGonigal ondersteunt haar opvatting (negatieve gevolgen van stress worden veroorzaakt door een negatieve interpretatie van stress) met epidemiologisch onderzoek waaruit blijkt dat de verwachting van mensen dat stress schadelijke gevolgen heeft, verbonden is met ziekte en een kortere levensverwachting. Mensen die stress wel waarnemen, maar het niet als schadelijk zien, ondervinden van die stress geen nare lichamelijke of psychische gevolgen. 

Correlatie of causaliteit

Klopt het wat McGonigal beweert? Volgens hoogleraar psychologie Robert Epstein niet. McGonigal maakt volgens Epstein de klassieke fout om correlatie met causaliteit te verwarren. Als twee dingen zich tegelijkertijd voordoen – je beschouwt stress niet als probleem en je ervaart weinig stress – wil dat niet zeggen dat het een het gevolg is van het ander – minder stress door anders tegen dingen aan te kijken. Het kan net zo goed zijn dat wie geen last heeft van stress, het ook anders interpreteert.

Maar behalve dat de aanname dat mindfulness tot minder stress zou leiden wellicht niet klopt, schuilt een ander gevaar in dit soort cursussen: het is een uitgelezen excuus om niets te doen aan een belabberde organisatie op het werk. Zo gebeurt er bij Martha op kantoor niets om allerlei acute problemen op te lossen, zoals de te krappe huisvesting waarbij hardop pratende helpdeskmedewerkers in één ruimte zitten met medewerkers die zich moeten concentreren op ingewikkelde vraagstukken. Ook de problemen van een slecht functionerende IT-afdeling en het personeelstekort worden niet aangepakt. En wee wie daarover klaagt, die kan vertrekken. Maar goed, nu is er dus een mindfulness cursus. 

Neoliberale ontspanningsmethode

Hoogleraar management Ronald Purser, noemt mindfulness in dit verband in de Volkskrant een ‘neoliberale ontspanningsmethode’: het maakt medewerkers passief en gedwee. Het kan best zijn, zegt hij, dat mindfulness helpt tegen stress- en burn-outklachten, maar dat is het punt niet. Het kwalijke is dat een maatschappelijk probleem – veel mensen staan psychisch onder druk door de manier waarop het werk is georganiseerd – tot iets persoonlijks wordt gemaakt (‘het is maar hoe je ertegenaan kijkt’), waardoor er niets aan de echte problemen wordt gedaan. Mindfulness is een industrie geworden waar ruim een miljard euro in omgaat. Hij noemt de absurditeit van fastfoodketen KFC die medewerkers een onlineprogramma mindfulness laat volgen, zodat ze al mediterend de ronddraaiende kippenpastei in de gaten kunnen houden. 

Pil van Boeddha

Er is ook nog de twijfel of mindfulness trainingen überhaupt wel werken. In hun boek De Boeddha-pil schrijven de psychologen en mindfulness experts Miquel Farias en Catherine Wikholm dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat meditatie beter werkt dan andere dingen die je kunt doen om je te ontspannen, zoals sporten, naar de film gaan of praten met een psycholoog. Er zijn ook studies waarin naar voren komt dat 63 procent van de deelnemers aan mindfulness-cursussen een negatief gevolg ervaart, en 7 procent zelfs ernstige negatieve gevolgen. 
Meditatie werkt volgens de auteurs vooral doordat je gelooft dat het werkt. Hetzelfde gaat op voor andere dingen. Al moet je altijd wel letten op de bijverschijnselen. Maar dat geldt ook voor mindfulness: als je je telkens moet inspannen om bij het mediteren niet in slaap te vallen en je aandacht erbij te houden, dan verhoogt dat je cortisolniveau. Gebeurt dat te vaak, dan leidt dat weer tot vergeetachtigheid en depressie. 

Ook voor Martha geldt: als ze veel tijd en moeite in meditatie steekt en ze heeft het idee dat het goed voor haar is, dan kan ze er zeker baat bij hebben. Maar het is geen tovermiddel en het moet zeker niet in de plaats komen van maatregelen om de werkdruk te verlagen. Martha zag dat ook en heeft ontslag genomen. 

Vorig bericht
Verplicht naar de film!
Volgend bericht
De angst om door de mand te vallen. Hoe kom je ervan af?

Gerelateerde berichten

No results found

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Menu