Als medewerker kun je een narcistische baas het best zoveel mogelijk negeren. Maar hoe ga je als baas om met een narcistische medewerker?
Allard staat aan het hoofd van een grote uitgeverij. Er is veel kritiek op zijn redacteur Jacques, die auteurs in lange e-mails op hun tekortkomingen wijst. Als Allard hem vraagt daarmee te stoppen, reageert Jacques als door een slang gebeten.
‘Waar bemoei je je mee’, zegt hij uit de hoogte. ‘Als iemand weet hoe een goed verhaal in elkaar zit, dan ben ik het wel.’
‘’Dat ontken ik niet, maar misschien heb je wel een blinde vlek voor het effect van je kritiek op anderen’, zegt Allard.
‘Blinde vlek! Blinde vlek! Ik ken mijn blinde vlekken als geen ander’, zegt Jacques.Allard voelt zich machteloos tegenover de woede van Jacques. Het lukt hem niet een redelijk gesprek te voeren. Hij loopt weg en gooit de deur net iets te hard achter zich dicht.
Onveilige werksfeer en intimidatie
Jacques dient een klacht in bij hr vanwege een onveilige werksfeer en intimidatie. Hij geeft ook aan dat hij behoefte heeft aan glijdende werktijden zodat hij het begin en eind van zijn werkdag zelf kan plannen, rustmomenten in het werk, vertrouwen en meer mogelijkheden om thuis te werken. Hij wil meer waardering voor zijn topprestaties. ‘Aanzien’, noemt hij het zelf. Routine slaat bij hem dood, zegt hij. Het probleem ligt volgens hem vooral bij Allard; die heeft geen oog voor zijn kwaliteiten en komt alleen maar met kritiek.
De reacties van Jacques zijn de typische reacties van een narcist; iemand met een extreme behoefte aan goedkeuring en erkenning, die in woede uitbarst als hij kritiek krijgt en zich niet gewaardeerd voelt. Hij pocht altijd over zijn prestaties en heeft een grote behoefte aan externe prikkels die hem bevestigen dat hij leeft. Daarbij hoort vaak een sterke hang naar drugs, alcohol en festivals. Vandaar dat hij maandag als favoriete thuiswerkdag noemt.
Natuurlijk, dit soort medewerkers kunnen je als leidinggevende het bloed onder de nagels vandaan halen. Je wilt ze het liefst op hun plek zetten. Begrijpelijk, maar het werkt averechts. Met begrip kom je verder.
Onveilige jeugd
Narcisme komt meestal voort uit een onveilige jeugd waarin het kind emotioneel tekortkomt en hieronder lijdt. Het voelt zich eenzaam en minder dan anderen. De onverzadigbare drang naar erkenning en goedkeuring op latere leeftijd is een poging om het gevoel van schaamte en minderwaardigheid weg te drukken. Een narcist voelt zich altijd tekort gedaan. Het pijnlijke gevoel dat niemand oog heeft voor zijn grootheid, verdringt hij met alcohol, drugs of andere prikkels.
Net zoals je als medewerker er goed aan kunt doen een narcistische baas te prijzen voor de werkelijk goede dingen die hij doet, geldt dat ook omgekeerd voor bazen tegenover narcistische medewerkers. Alleen kun je je als baas niet aan zijn negatieve gedrag onttrekken en zul je grenzen moeten aangeven en in het ergste geval overtredingen moeten vastleggen.
Wat de regels betreft is het van belang dat ze voor iedereen gelden. Bespreek ze het liefst niet een-op-een met de narcistische medewerker maar bijvoorbeeld in een overleg of vergadering. Zo loop je minder risico dat de medewerker zich persoonlijk aangevallen voelt. Heb oog voor iemands kwaliteiten, benoem die en wijs zo nodig wel op hoe iemands gedrag op anderen kan overkomen.