Na een online sessie over koopverslaving, loop ik naar lees- en cadeauwinkel Relay voor het boek ‘Koopinfuus’ van Chantal Schinkels, die de volgende sessie gaat doen. Het boek wordt met korting aangeboden. Bij het afrekenen geeft de verkoper me een bon waarmee ik gratis een reis naar Las Vegas kan winnen! Halve prijs voor het boek en dan nog kans op een gratis reis – dat is nog eens scoren.
‘U hoeft alleen de code in te vullen die op de kassabon staat’, zegt de verkoper. ‘En als u er zelf geen gebruik van maakt, kunt u er vast iemand anders gelukkig mee maken.’
Thuis scan ik de QR code voor de gratis reis. Het formulier dat ik moet invullen, vraagt niet alleen naar mijn naam, adres en geboortedatum, maar ook of ik de nieuwsbrief wil ontvangen en de laatste updates van Relay. Dat hoeft niet van mij. Maar als ik die mogelijkheden niet aanvink, kan ik ook niet verder voor de gratis reis. Dan maar aanvinken.
Vervolgens krijg ik ook de optie om het privacystatement te bekijken. Doe ik anders nooit. Maar nu wel. Het gonst van de zorgvuldigheid waarmee ze met mijn gegevens om zullen gaan. Aan het eind staat dat ze de technische gegevens van mijn telefoon opslaan, en mijn IP-adres, en de cookies die mijn telefoon bevolken, en mijn surfgedrag. Allemaal nodig voor de organisaties die helpen bij mijn gratis reis naar koopgoot Las Vegas.
Zo kreeg ik de kern van Chantals boek samengevat in de code op mijn bonnetje: bij online shoppen is alles erop gericht om ervoor te zorgen dat je nog meer gaat shoppen. Je denkt te scoren, maar scoort alleen in eigen doel.
Dat is precies waar de deelnemers aan de cursus Stoppen met Shoppen mee worstelen: de verleiding van het voordeel.
‘Wat ik merk is dat ik erg gevoelig ben voor kortingen, uitverkoop en de lage prijzen van Vinted’, zegt deelnemer Karin. ‘Het lijkt wel of ik daardoor de prijs op nummer 1 zet en niet het item. Ik denk dat dat de oorzaak is van de vele miskopen. Hoe kan ik dat veranderen?’
Heel herkenbaar voor de anderen. Je wilt scoren, zoekt troost, of een beloning voor een dag hard werken. Een nieuw boek, een nieuwe jurk, dat leuke kussentje voor op de bank. Voor even lijkt dat het feest van het leven. Als je het dan ook nog met voordeel binnenhaalt, is het helemaal feest.
Niet dus, denk je later. Toch weer geld uitgegeven aan iets dat je nooit draagt, net de verkeerde kleur heeft, of ja, eigenlijk helemaal niet nodig hebt. Het kost je niet alleen veel geld, je belast er ook nog eens het milieu mee. Stoppen dus.
Dat kun je wel bedenken, maar doen is iets anders. Naast het rationele deel van je brein heb je ook nog zoiets als het limbische systeem dat je emoties reguleert, en o zo gevoelig is voor emotionele misleiding. Je denkt een gratis reis te scoren, maar scoort zo alleen maar voor de reclamemakers.
Een manier om het tij te keren is door even een andere bril op te zetten en te zien dat de belofte van een gratis reis niets anders is dan een greep uit je eigen portemonnee.