Drie vormen van podiumangst en wat je ertegen kunt doen

Een beetje plankenkoorts kan je beter doen presteren. Maar het kan ook uit de hand lopen en je carrière ernstig benadelen. Hoe onderken je om welke vorm van podiumangst het gaat en hoe ga je het beste ermee om?
De ene podiumangst is de andere niet. Het maakt nogal een verschil of je verlamd op het podium staat een geen woord kunt uitbrengen, of dat je staat te trillen op je benen en wat minder presteert dan normaal. Het eerste vraagt om een andere aanpak dan de tweede. Aanpak.
Isabel heeft last van onderpresteren. Ze is violiste, en speelt op invalsbasis bij verschillende orkesten. Ze wil graag vast werk en doet daarom veel audities in binnen- en buitenland.  Telkens merkt ze dat ze op audities slechter speelt dan tijdens een reguliere uitvoering of in haar eigen studio.
Ed vertoont vluchtgedrag. Hij is financieel specialist bij een mediabedrijf en moet in vergaderingen zijn werk kunnen toelichten en voor klanten kunnen pitchen.  Bij zulke situaties loopt hij met natte plekken onder zijn oksels naar de vergaderruimte. Al aan het begin van de vergadering bevriest hij. Eenmaal aan de beurt komt hij nauwelijks uit zijn woorden. Om dit te vermijden stuurt hij vaak een ondergeschikte naar de vergadering of een klant. Dit doet zijn eigen zichtbaarheid in de organisatie geen goed.  Zijn carrière lijdt eronder.
Bij Ed is het alsof hij tijdens een presentatie in een shocktoestand verkeert. Hij heeft geen toegang meer tot zijn rationele brein. Het helpt niet als hij zichzelf toespreekt, dat het allemaal toch niet zo eng is als hij zich voorstelt. Bij Isabel is er iets anders aan de hand. Ze presteert weliswaar onder haar niveau, maar heeft nog wel toegang tot haar rationele brein. Zij blijft zoeken naar mensen die haar nieuwe technieken leren, en dat helpt. Ze heeft nog geen vaste positie in een orkest, maar merkt dat ze stukje bij beetje beter gaat spelen op audities.  

Onderpresteren, vluchten of bevriezen

Spreekangst doet zich voor op drie niveaus:
1. Onderpresteren. Je presteert acceptabel, maar je weet zelf dat het beter kan. Wanneer je je niet bedreigd voelt, beschik je over al je cognitieve capaciteiten die je in staat stellen optimaal te presteren.
2. Vluchten. Angst overheerst en je wilt het liefst wegvluchten. Je voelt je stem trillen, je keel knijpt dicht en je mond voelt droog. Je hartslag is hoog, en je ademhaling oppervlakkig en snel. De emotie is zichtbaar en remt je prestatie.
3 Bevriezen.  Je lichaam blokkeert. Je verstart, hebt geen toegang tot je brein en bent emotioneel onbereikbaar.  Hier remt de emotie niet alleen je prestatie, maar maakt het geheel onmogelijk om maar iets te presteren. Als dit gebeurt is het voor veel mensen einde verhaal. Ze treden niet meer op, of spreken niet meer in het openbaar.  Het overkomt de meest talentvolle mensen. De pianist Glen Gould had last van deze reactie en stelde dat zijn ideale artiest-gehoor ratio één op nul is.

Aanpak

De drie vormen van spreekangst vragen om verschillende vormen van  behandeling. Wat helpt op het niveau van vluchten – je aan het gevreesde blootstellen – is contraproductief bij de blokkeerreactie. De angst daalt echt niet als iemand langer op het podium blijft. Je hoeft ook echt niet te verwachten dat in de loop der tijd de angst zal verminderen.

Drie tips

Onderprestatie – rationele aanpak gecombineerd met visualisatie

Accepteer en relativeer je angst door anders te kijken naar het publiek. In plaats van een concertzaal vol venijnige critici voor je te zien, kun je voorstellen dat het niet meer dan een stelletje kuchende en knikkebollende grijze hoofden zijn. Door te leren relativeren en je voorstellingsvermogen te gebruiken kom je over je podiumangst heen.

Vluchten  – emotiegerichte aanpak

Stel je bloot aan waar je bang voor bent. Loop er niet voor weg. Je kunt op verschillende manieren emotie beïnvloeden. Bijvoorbeeld door in de kantlijn van je tekst of bladmuziek woorden op te schrijven die een heel ander gevoel oproepen. Bijvoorbeeld het woord ‘zee’ of ‘tafel’ of de naam van je geliefde.

Bevriezen – lichaamsgerichte aanpak

Verminder de angst voordat je begint en oefen op de fiets, op de sportschool of tijdens het hardlopen met een mental video. Je speelt de toekomstige gebeurtenis van presentatie of auditie in je hoofd af en iedere keer als de angst de kop opsteekt zorg je dat de angst ook weer daalt door je te richten op het ritme van je beweging en te tellen (inademing is één, uitademen, volgende inademing is twee, uitademen, volgende inademing is één, enz). Gebruik incidenteel een bètablokker waardoor de fysieke verschijnselen van angst zich niet voordoen. Mentaal heeft dat ook effect, je voelt je gerustgesteld. Zoek professionele hulp als dit niet helpt bij een cognitieve gedragstherapeut of een EMDR specialist (www.emdr.nl).
In september 2016 verschijnt mijn boek over podiumangst en andere angsten. Graag hoor ik voorbeelden en oplossingen, dus reactie op column is welkom of stuur een mail naar carienkarsten@gmail.com.

Vorig bericht
Stresslessen van mensen die met de dood bedreigd zijn
Volgend bericht
Drie vormen van podiumangst en wat je ertegen kunt doen

Gerelateerde berichten

No results found

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Menu