Snel van je burn-out af

Het kan maanden, soms jaren, duren voor je herstelt van een burn-out. Maar laatst had ik iemand die beweerde er in een week vanaf te zijn. Kan dat? Is er dan wel sprake van burn-out?

Een culturele organisatie vroeg me of ik een van hun managers met spoed wilde behandelen. Hij was tijdens een presentatie voor sponsors in elkaar gezakt en werd onmiddellijk naar het ziekenhuis gebracht. Het was niet de eerste keer dat dat gebeurde. Net als bij vorige keren kreeg hij in het ziekenhuis te horen dat de artsen niets voor hem konden doen. Medisch was er niets aan de hand: geen afwijkingen, geen hart- en vaatziekten of een andere ernstige ziekte. Last van stress misschien? Op naar de psycholoog.

In het eerste gesprek vertelde hij dat zijn vrouw tien jaar geleden was overleden en dat hij daarna in zijn eentje zijn kinderen had grootgebracht. Altijd fulltime gewerkt. Soms nog wat meer, vooral als er evenementen georganiseerd moesten worden. Daar kwam dan nog eens bij dat op zijn werk drie van zijn tien medewerkers zich de afgelopen tijd vanwege burn-out ziek hadden gemeld.

Nu leed hij aan ernstige vermoeidheid. Hij voelde zich niet betrokken op zijn werk en handelde vaak op de automatische piloot. Vaak kreeg hij te horen dat anderen zich niet door hem geholpen voelden. Door die kritiek nam zijn zelfvertrouwen af. Hij sliep nauwelijks, zijn schouders zaten vast, hij had vaak hoofdpijn, vergat dingen, en kon zich moeilijk concentreren. Hij voelde zich steeds angstiger als hij een presentatie moest houden. En het werd allemaal alleen maar erger. Hij zag  geen uitweg meer, te moe om te solliciteren.

Ik gaf hem de gebruikelijk tips voor beter slapen, gezondere voeding, meer beweging en vermindering van de werkdruk. Daarnaast richtte ik me voor de behandeling op de grootste stressfactoren: de podiumangst als hij een presentatie gaf, de kritiek van collega’s en – nog steeds – het verlies van zijn vrouw. Op ieder van deze drie stressfactoren paste ik de methode Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) toe om de emotionele lading van de gebeurtenissen weg te halen. Opgelucht ging hij de deur uit. Na een week liet hij me weten dat hij zich helemaal fit voelde en met plezier uitkeek naar de volgende presentatie.

Huh?

Huh? Zo snel hersteld? Hoe kan dat? Had hij wel last van burn-out?

Dat brengt me op de definitie van burn-out. Wat is dat eigenlijk? Sommigen zoals Wilmar Schaufeli, hoogleraar Sociale Organisatie en Gezondheidspsychologie van de universiteit van Utrecht, zien het als een uitputtingsziekte. Het duurt gemiddeld tweeëneenhalf jaar voordat je daarvan  geheel bent hersteld (Schaufeli, De Psycholoog, sept. 2018). Je kunt wel eerder aan het werk, maar dat heeft geen invloed op de klachten. Ook maakt niet uit of je wel of niet behandeld bent, ook weer volgens Schaufeli. Het idee daarachter is dat bij een echte burn-out je lichaam zo opgebrand is door roofbouw en langdurige stress dat het lange tijd nodig heeft om daarvan te herstellen.

Als je alleen last hebt van één of enkele burn-out klachten zoals slaapgebrek en/of moeite om je te concentreren, dan kun je met een beetje rust daar nog wel snel vanaf komen. Maar als de mentale uitputting gepaard gaat met het gevoel van vervreemding en met verminderde cognitieve- en emotionele controle, dan zit het goed fout en duurt het jaren voordat je er bovenop komt.

Maar hoe zit het dan met de cliënt die ik behandelde, die na een week beweerde dat hij er helemaal vanaf was. Deed hij maar alsof? Of was er eigenlijk niet zoveel aan de hand? Dat laatste valt moeilijk vol te houden, gezien zijn geschiedenis van langdurige stress, emotionele disbalans en totale fysieke uitputting. Hield hij zichzelf dan voor de gek? Of ben ik een wonderdokter? Geen van beide denk ik. Er is een eenvoudiger verklaring. Daarvoor moet je niet naar de gevolgen, maar naar de oorzaken van burn-out kijken.

Neurologisch onderzoek

Uit neurowetenschappelijk onderzoek naar het effect van stress weten we dat een bron van aanhoudende stress het neurohormonaal systeem danig in de war kan brengen (Zie NRC, Giftige stress, 8/9 sept. 2018). We reageren dan niet meer snel en adequaat op prikkels, omdat de samenwerking tussen hersenkernen is verstoord. Afhankelijk van iemands aanleg en gevoeligheid kan dat tot allerlei mentale en fysieke klachten leiden, zoals vermoeidheid, lusteloosheid, snel geïrriteerd zijn, problemen met concentratie en geheugen, afstandelijkheid, controleverlies en allerhande lichamelijk ongemak.  Hoe je de specifieke combinatie van klachten vervolgens noemt – burn-out, depressie, chronische vermoeidheid, angststoornis – is voor de behandeling soms minder belangrijk, dan het opheffen van de chronische stress.

Volgens neurowetenschappers ontregelt voortdurende stress het zogenoemde stress-systeem. Dat systeem zorgt ervoor dat bij prikkels die als bedreigend worden ervaren (wat het gevoel van stress geeft) de juiste maatregelen worden getroffen. Je gaat bijvoorbeeld vechten of vluchten. Je kunt het vergelijken met de antistoffen die je lichaam aanmaakt om bacteriën of virussen op te ruimen. En zoals het mis gaat als je te veel antistoffen aanmaakt, raakt ook je stresssyteem in de war als de stress te lang aanhoudt.

De belangrijkste hersengebieden die dan worden getroffen zijn de prefrontale cortex, die helpt bij plannen, organiseren en besluiten nemen, de amygdala, die groter worden bij langdurige stress, waardoor je emoties minder onder controle krijgt; en de hippocampusdie juist weer krimpt van voortdurende stress, waardoor je geheugen niet goed werkt en je je stressrespons niet onder controle krijgt.

In plaats van de behandeling op de gevolgen te richten, bijvoorbeeld door meer rust te nemen, je gedachten te veranderen over wat belangrijk is, door meer mindful door het leven te gaan, kun je er ook voor kiezen om de belangrijkste en langdurige stressfactoren weg te nemen: heeft de voortdurende alert-stand te maken met een traumatische ervaring? In het geval van mijn cliënt waren dat vooral de dood van zijn vrouw en de podiumangst. Als die stressfactoren buiten werking worden gesteld kan het stresssyteem snel herstellen. Dat is wat bij mijn cliënt gebeurde. Hij keek daarna anders aan tegen de kritiek van collega’s, kon dat veel meer relativeren.

Vorig bericht
Woosh, en weg is je trauma
Volgend bericht
Zo vind je een nieuw evenwicht na burn-out

Gerelateerde berichten

2 reacties. Reactie plaatsen

Marjon Tjepkema
17 september 2018 10:14

Mooi artikel Carien. Karsten. Geeft maar weer eens aan dat burn-out een grote verzamelbak kan zijn en dat je elke medewerker met klachten een individuele aanpak moet geven.

Beantwoorden
    ieska van rossum
    7 oktober 2018 10:07

    Het is heel mooi als mensen zo snel mogelijk van hun klachten af zijn. Dat wil echter nog niet zeggen dat men hersteld is van een burnout. Een burnout ontstaat door langdurig onder een te hoge druk te hebben moeten functioneren en het niet instaat voelen hier zelf verandering in te brengen. Een gedragspatroon aanpassen vereist een proces wat snel kan gaan. Communicatie speelt hierin een belangrijke rol. De wens van een quick fix is begrijpelijk maar herstel van een burnout duurt iets langer.

    ieska van rossum
    Burnout consulent en preventie

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Menu