Het gaat lekker in je nieuwe baan en men waardeert wat je doet. Juist dan kan de angst toeslaan dat je prestaties niets voorstellen. Je hebt waarschijnlijk last van het impostor syndroom. Vervelend, maar je kunt ervan af komen.

‘Echt een baan voor jou’, krijgt Claudia (28) van vrienden te horen die een advertentie hebben gezien voor een prestigieuze baan bij de media. Het lijkt Claudia ook wel wat: leuk werk en ze verdient twee keer zoveel. Ze is zo goed als hersteld van een burn-out en wel in voor een uitdaging. Vol bravoure schrijft ze een sollicitatiebrief. Toch weinig kans dat ze die baan krijgt.  Tot haar stomme verbazing wordt ze aangenomen en krijgt ze ook nog eens alle dingen waar ze extra om vroeg.

Vol goede moed gaat ze aan de slag. Ze doet het prima als enige jonge vrouw tussen hoofdzakelijk witte mannen van middelbare leeftijd. Maar de euforie is van korte duur. Er is een niet te stoppen stem in haar hoofd gekropen. ‘Hou je de boel niet voor de gek?’ vraagt de stem. ‘Kun je dit wel aan?’ ‘Straks ziet iedereen dat je een volstrekte leek bent.’

De stem maakt Claudia onzeker. Bij een presentatie spreekt ze met trillende stem. Ze schaamt zich en is ook boos op zichzelf: waarom laat ze zich zo afleiden door die stem in haar hoofd? Vreselijk. Ze begint te piekeren, steekt meer tijd in de voorbereiding van haar presentaties, slaapt slechter, en meldt zich uiteindelijk ziek. Wat haar schaamte alleen nog maar vergroot.

Bedriegerssyndroom

Claudia vertoont de typische kenmerken van het bedriegerssyndroom (impostor syndrome): ondanks bewezen competentie denken dat je niet geschikt bent voor je taak, en vrezen dat anderen ontdekken dat je de schijn ophoudt en je beter voordoet dan je bent. 

De eerste onderzoekers naar dit fenomeen dachten dat het voornamelijk bij hoogopgeleide vrouwen voorkwam, maar inmiddels weten we dat het breder voorkomt. Bijna iedereen met een veeleisende baan kent de vrees om door de mand te vallen in meer of mindere mate. Het bedriegerssyndroom wordt niet gezien als een psychische stoornis, maar als reactiepatroon op indrukken van buiten. 

Je zou het kunnen opvatten als een mentaal algoritme: een schema in je hoofd waardoor je de wereld op een bepaalde manier waarneemt. Zo’n schema kan al vroeg zijn ontstaan. Bijvoorbeeld als een van je ouders van zichzelf denkt dat hij of zij tekort schiet en dit dan overbrengt op jou als kind: je doet het dan nooit goed genoeg. Dat is dan de bril waarmee je de wereld waarneemt. Persoonlijke successen schrijf je toe aan geluk, en missers vergroot je uit – die vormen het bewijs dat je diep down niets voorstelt. Het gevolg is dat je de waardering van anderen niet voelt en je je omgeving als onveilig ervaart.

Actie

Wat kun je doen als je wel eens last hebt van het bedriegerssyndroom? De eerste stap die je kunt zetten is om de gedachten en gevoelens die je hebt over je eigen functioneren te zien als de uitkomst van een schema in je hoofd, en niet als een juist oordeel over jezelf. Hecht niet te veel waarde aan die gedachten, je kunt ze ook opzij zetten. Wat daarbij kan helpen is het besef dat je niet perfect hoeft te zijn om goed genoeg te zijn. 

Een andere truc is om juist expres een fout te maken, die fout ook toe te geven, en je open te stellen voor de reacties die dat oproept. Laten mensen je vallen? Doorgaans niet. Het wordt vaak gewaardeerd als je je kwetsbaar opstelt. Anderen kunnen dan ook hun blunders met jou delen. Wel even rekening houden met de sfeer waarin je werkt. Heerst er een afreken- en angstcultuur? Dan kun je deze stap beter overslaan. 

De volgende stap is dat je een nieuw mentaal schema opbouwt. Bijvoorbeeld door een lijst te maken van dingen die je belangrijk vindt. Dat maakt het makkelijker om afstand te neen van het vermeende oordeel van anderen.

Wat dan ook helpt is om je te richten op mensen die jij de moeite waard vindt. Zoek die vaker op. Ga dingen samen doen die plezier geven.  Voor je het weet heb je jezelf geherprogrammeerd.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Menu