Wie een burn-out wil voorkomen, moet tijdig pauzeren en thuis uitrusten. Toch? De bekendste Nederlandse burn-outonderzoeker denkt daar anders over.

Stel dat je de laatste tijd slecht slaapt, snel geïrriteerd bent en je niet goed kunt concentreren. Als je met die klachten naar de bedrijfsarts gaat, zou het zo maar kunnen dat ze die diagnosticeert als burn-outklachten. Tja, denk je, daar zit wat in. Je ervaart enorme werkdruk en gaat maar door. Een tijdje rustig aan doen, zou je goed doen, denk je.

Maar tot je verbazing denkt de bedrijfsarts daar anders over. Volgens haar hebben je burn-outklachten met je mentale energie te maken, en niet met de neurobiologische gevolgen van te veel werkdruk. Je hebt niet alleen last van de stress van de hoge werkdruk, maar ook van gebrek aan energiebronnen, zoals bijvoorbeeld werkplezier. Ook zou het kunnen dat je te weinig autonomie in je werk ervaart en je leidinggevende je niet inspireert. Wil je dat oplossen, dan is er volgens haar iets anders nodig dan een lichaamsgerichte aanpak van burn-out. Daarbij verwijst ze naar het concept ‘mentale energie’ dat volgens Nederlands bekendste burn-outonderzoeker/-hoogleraar Wilmar Schaufeli losstaat van de vermeende psychofysiologische factoren van een burn-out. (De Psycholoog, juli-augustus 2020, p. 10-19)

Burn-out voorspellen

Hoe komt Schaufeli tot deze visie? Zoals dat gaat in de wetenschap, heeft Schaufeli gezocht naar factoren die een noodzakelijke en voldoende voorwaarde zijn voor het voorkomen en voorspellen van een burn-out. Dat wil zeggen dat iets wat zou kunnen voorspellen of je een burn-out krijgt, niet ook de oorzaak van iets anders kan zijn. Als je bijvoorbeeld langere tijd slecht slaapt, kan het zijn dat je een burn-out aan het krijgen bent, maar ook dat je depressief wordt. Slecht slapen, omdat je bijvoorbeeld piekert en je werk niet kunt loslaten, kan één van de veroorzakende factoren van zowel een burn-out als een depressie zijn.

Voor een dokter of therapeut is het onderkennen van zo’n niet-unieke oorzaak zinvol, want je zorgt ervoor dat iemand maatregelen neemt. Maar natuurlijk zoek je als wetenschapper naar die ene unieke oorzaak van een burn-out. Schaufeli meent die gevonden te hebben in het begrip ‘mentale energie’. Dat omschrijft hij losjes als ‘activerende kracht’. Die kracht kan zo goed als afwezig zijn, dan is er sprake van een burn-out, of in ruime mate aanwezig zijn, en dat noemt hij bevlogenheid. Vervolgens zegt hij dat het al of niet aanwezig zijn van die mentale kracht verklaart of iemand een burn-out krijgt of niet. En dat wringt.

Cirkelredenering

Een burn-out is het ontbreken van mentale energie, en als je geen mentale energie hebt, heb je een burn-out. Je kunt dat een unieke verklaring noemen, maar ook een cirkelredenering: je hebt een burn-out als je geen mentale energie hebt, en als je geen mentale energie hebt, krijg je een burn-out. Klopt als een bus, maar wat je doet is je standpunt herhalen, alleen dan anders geformuleerd.

Het zou jammer zijn om nu alle inzichten van Schaufeli op het gebied van burn-outs af te doen als zichzelf bewijzende waarheden. Het concept van ‘mentale energie’ leidt wel degelijk tot zinvolle inzichten en het is niet verkeerd op je werk voor te stellen dat er een cursus ‘mentaal fit’ wordt gegeven om burn-outs te voorkomen.

Of iemand wel of niet veel mentale energie heeft, wordt afgeleid uit de antwoorden die iemand geeft in een vragenlijst over of je je energiek of betrokken voelt tijdens je werk en of je er enthousiast van wordt. Dan kun je je ook vragen wat voor die energie zorgt en wat niet. En daar zeggen de meeste medewerkers hetzelfde over: dat ze energie krijgen als ze zelfstandig kunnen beslissen hoe ze hun werk doen. Ook helpt het als medewerkers een baas hebben die zelf enthousiast en betrokken is omdat je met z’n allen zinvol werk verricht.

Zinvol inzicht

Kijk, daar heb je wat aan als je ervoor wilt zorgen dat er minder mensen uitvallen door een burn-out. Een ander ogenschijnlijk zinvol inzicht van Schaufeli is dat hard werken op zich niet tot een burn-out hoeft te leiden, als je het maar uit enthousiasme doet, en niet omdat je bang bent om anders te falen. Dat is zinvol, omdat motivatie er inderdaad toe doet. Bullshit banen zijn uit den boze!

Maar als je denkt dat je daarmee klaar bent, laat je je in de luren leggen. Er bestaat namelijk een grens, iets waar we keihard tegenaan lopen in deze coronatijd. We worden moe van het alsmaar thuiswerken, het altijd maar aan staan, ook al zijn we nog zo gemotiveerd over ons werk. Altijd mentaal aan staan, put je lijfelijk uit. Je moet wandelen, lummelen en je brein in de offlinestand zetten. Dat is biologisch een keiharde noodzaak.

Stel nu dat een bedrijfsarts zegt dat beperking van je werkuren bij een burn-out niet bewezen effectief is en jij er toch van overtuigd bent dat dit je kan helpen? Dan kun je jouw bedrijfsarts wijzen op het wetenschappelijk onderzoek naar chronische stress van Bruce McEwen, het belang van hersteltijd van onder andere Judith Sluiter en de negatieve effecten van chronische stress op het brein van René Kahn. Van toepassing is het citaat van de Romeinse dichter Juvenalis: Mens sana in corpore sano: een gezonde geest in een gezond lichaam.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Menu