Een brein van beton. Waarom burn-out soms zo lang duurt

Thema: brein, Burn-out

Ooit schreef ik een boek met als titel: In dertig dagen uit je burn-out. Daar was niet iedereen blij mee. Hoezo in dertig dagen? Ik worstel er al jaren mee! De titel van het boek is veranderd in ‘een dertig dagen programma’. Inmiddels weet ik dat mensen ook in minder dan dertig dagen van hun burn-out af kunnen komen. Maar ik weet ook dat het soms veel langer duurt. Hoe komt het dat het herstel van burn-out soms zo traag verloopt? Vanwaar de ups en de downs? Waarom moet je nog lang na je herstel voorkómen dat je jezelf overbelast? En waarom raak je zo lang van kleine dingen totaal van de kaart?

Niet alleen mensen met burn-out worstelen met deze vragen. Ook hun hulpverleners zitten soms met de handen in het haar. ‘Het is soms één stap vooruit, en dan weer drie achteruit’, verzucht een collega.

Neuroplasticiteit

Een mogelijke verklaring voor traag herstel bij burn-out biedt het begrip ‘neuroplasticiteit’. Dat is het vermogen van het zenuwstelsel om de structuur aan te passen aan een veranderende omgeving. In het boek Psychologica, gaat neurowetenschapper Dean Burnett hierop in. Hij vermoedt dat bij depressie de neuroplasticiteit van de neuronen drastisch vermindert. Je brein versteent als het ware. Zoiets speelt mogelijk ook bij burn-out. Bij zowel depressie als burn-out speelt chronische stress als oorzakelijke factor een belangrijke rol.

Joris, een jonge dertiger, die zowel een studie scheikunde als geschiedenis heeft afgerond, kan zich op een gegeven moment nergens meer toe zetten. ‘Ik besef steeds vaker dat wat ik doe ook kan mislukken’, zegt hij, ‘zodra ik dat zie, kom ik nergens meer toe.’ Hij wil nu zijn onderzoeksbaan bij de universiteit opzeggen en in de horeca gaan werken. ’De kans om te falen is dan veel kleiner.’

Joris geeft zelf aan dat zijn burn-out komt door overbelasting. Dag-in-dag-uit achter het computerscherm om ingewikkelde vraagstukken op te lossen. Hij vond het spannend, maar het heeft hem wel opgebroken. Op een gegeven moment kon hij zich niet meer focussen op het onderzoek waar hij mee bezig was. Zich ontspannen lukte ook niet meer. Hij kon nergens meer van genieten. ‘Het lijkt wel of mijn brein van beton is. Het reageert nergens meer op.’

Dumbo-stand

Je zou het zo kunnen zien dat door de overbelasting Joris’ zenuwcellen in zijn hersenen vast zijn komen te zitten. Ze verschrompelen en sterven af. Daardoor raken ook andere delen in de hersenen aangetast. Zoals de hippocampus, het hersendeel dat helpt bij leren en onthouden. Nieuwe informatie kun je dan niet meer vasthouden en oude informatie gaat verloren. Het lukt je niet meer om je gedrag aan te passen aan de omgeving. Je hersenen blijven in de dumbo-stand.

De prefrontale cortex gaat minder functioneren. Je kunt je impulsen niet meer beheersen, je oordeelsvermogen holt achteruit. Ook het hersengebied dat gyrus cinguli anterior, of ‘voorste gordelwinding’ wordt genoemd, moet eraan geloven, waardoor je niet meer met negatieve emoties kunt omgaan. En ook de hersendelen die betrokken zijn bij beloning en motivatie laten het afweten.

Activeren

Dat is nogal wat. En als de hypothese klopt dat neuronen inactief zijn geworden, dan ligt het voor de hand om ervoor te zorgen dat ze weer in actie komen. Je kunt je neuronen op verschillende manier weer wakker schudden: met pillen, gedragsverandering en met therapie.

Wat de pillen betreft kun je aan antidepressiva denken. Die kunnen ervoor zorgen dat je serotoninegehalte omhoog gaat, waardoor de zenuwimpulsen weer in actie komen. Ketamine is misschien nog effectiever, het kan zelfs al na een paar uur tot verbetering leiden. Het activeert glutamaat receptoren en -neuronen die het brein weer in beweging zetten. Het wordt vaak als pijnstiller gebruikt. In 2019 is in Amerika het eerste medicijn op basis van ketamine voor behandeling van depressie goedgekeurd. Het is nog even afwachten hoe dit zich in Nederland gaat ontwikkelen.

Je kunt ook je gedrag veranderen. Zeker als het gaat om eten, bewegen en slapen. Geen beter middel om de neuronen weer hun werk te laten doen. Probleem is alleen dat je bij een burn-out of depressie er vaak niet toe te porren bent. Doe dan wat je vroeger leuk vond, ook al zie je dat nu niet zitten. Accepteer dat de beloning vooralsnog uitblijft, maar ga weer wel kleine wandelingen maken, of, als je de deur niet uit wilt, dribbelen op de plaats. Schakel een personal trainer in, een coach, een goede vriend of vriendin die je kan bijstaan in dit proces. Accepteer dat je de motivatie niet voelt en gebruik prikkels van buitenaf, de complimentjes van goede vrienden, van je sporthorloge om je futloze neuronen een opkikker te geven.

Cognitieve gedragstherapie, ten slotte, kan helpen om je vastgelopen gedachtestroom te doorbreken. Zoek iemand die je kan helpen afstand te nemen van je mentale tredmolen.

Met dit soort welgeplaatste breinbommetjes kun je je hersenen weer uit het beton bevrijden en je burn-out achter je laten. Ja, dat kan (soms) ook in dertig dagen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Fill out this field
Fill out this field
Geef een geldig e-mailadres op.
Je moet de voorwaarden accepteren voordat je het bericht kunt verzenden.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Menu